er rahman mahir / Hindistan’da Başörtüsü Yasağı ‘Kadın Hakları Savunucuları’ Nerede? - Fatih Demir

Er Rahman Mahir

er rahman mahir

YAZARLAR

Karnataka eyaletindeki Müslüman kız öğrencilerin üniversite, lise ve ortaokullarına başörtülü olarak alınmaması devam ediyor.

Hindistan’da siyasi olarak kuşatılmış bulunan Müslümanların hakları çiğnenirken, ifade özgürlüğü ve eğitim hakları ellerinden alınan kız öğrencilerin hakları için Avrupa Birliği ülkeleri ile ‘kadın hakları savunucuları’ seyirci kalmakla yetiniyor.

Kız öğrenciler, başörtüsü veya peçe taktıkları için derslere alınmıyor. Başbakan Narendra Mudi’nin BJP (Hindistan Halk Partisi) hükümetinden hiçbir destek görmeyen öğrencilerin haklarının çiğnenmesi için adeta Hindu çetelere yol verilmiş izlenimi doğuyor.

Eğitim ve giyim kuşam haklarına karşı yapılan bu saldırı basının son dönemde ilgisini çekerken birçok Müslüman öğrencide basına yaşadıkları baskıyı anlatarak sorunlarının çözümü için yol arıyor.

Nefret Dalgası Başörtüyle Başlamadı

Son yıllarda Hindistan’ın Hindu çoğunluğu, Hindu olmayan topluluklara yönelik nefret ve şiddet saldırılarını artırdı. Elbette Hinduların bu nefret ve şiddeti yeni bir durum değil.

Hindistan’daki Müslümanlar, bir Hindu Rashtra’ya (Hindu dini ve kimliğini üstte tutan devlet anlayışına) karşı belirli bir demografik ve politik tehdit olarak hükümet tarafından kuşatılmış durumda.

Hindistan’daki Müslümanlar katliamla tehdit edilirlerken, Hindistan’ın Mudi önderliğindeki hükümeti durumu sessizlikle geçiştirmeyi tercih ediyor.

Hint milliyetçisi ve Hindu dininin müntesipleri, Müslümanlar dâhil birçok azınlık halkları neredeyse her gün amansız bir şekilde sokaklarda tehdit, hakaret ve şiddetle karşılıyor. Hindu çeteleri saldırılarına devam ederken Hindistan hükümeti çetelerin saldırısı karşısında yeterli güvenlik önlemleri almayarak çetelere örtülü destek sağlıyor.

Müslümanlar, Hindu çeteler tarafından bugüne kadar birçok kez vahşice dövüldü, diri diri yakıldılar; camileri tahrip edilerek Hinduların egemenliğini kabul etmeye zorlandılar.

Yakın bir tarihe kadar Hindistan’daki Müslüman erkekler, terörle mücadele kapsamında polis tarafından hedef alınıyordu. Ancak şimdi daha çok kız öğrenciler üzerinden şiddete başvuran Hint milliyetçileri, “cadı avı” başlatmışçasına Hint İslamofobisinin yeni bir örnekliğini sergiliyor.

Hint Toplumundaki Çürüme Ürkütücü Bir Boyuta Ulaştı

Geçtiğimiz aylarda Hint milliyetçileri Müslüman kızlara ait fotoğrafları müstehcen sitelere yükledi. Hatta kimi milliyetçiler “Müslüman kadınları internete ilan verdikleri görseller üzerinden satışa çıkardı.” Müslüman kadınları aşağılayıcı hakaretler kullananlara karşı Hindistan hükümeti harekete geçtiğini ifade ederek bazı şüphelileri yakaladı. Ancak birçoğu hakkında işlem dahi yapmadan salıverdi.

Gazeteci İsmet Ara, internet üzerinden satışa çıkarılan kadınların görselleri ve bilgileri hakkında yaptığı çalışmada toplumun çürümesine tanıklık ettiğini ifade etti.

Hint milliyetçisi sapkınlar tarafından hazırlanan web sitelerini tarayan Ara, görselleri yüklenen Müslüman kadınlar hakkında ulaştığı verilerde, “Neredeyse tamamı genç kızlardı. Yetim çocukların görsellerini sapkınca internete yükleyerek bundan gelir elde etmeye ve bu kadınları aşağılamaya çalışıyorlar.” dedi. İsmet Ara yaşananların bireysel suçlar olmadığını ifade ederek toplumsal çürümeye dikkat çektiği çalışmasında başörtülü kadınların internetten satılmaya çalışıldığı olay ile ilgili, “Bugün Hint toplumundaki çürümeyi daha iyi ne ifade edebilir?” diye soruyor.

Genç Hindu erkekler ve kadınlar, Müslümanların başörtüsünü protesto etmek için kampüslerde “safran eşarp giymeye” başladı. Adeta Müslümanlara kendi giydikleri safran eşarplar üzerinden kısas uyguladıklarını düşünen Hindu milliyetçileri, Müslümanların başörtüleriyle, ‘Hindulara ait geleneksel eşarpları aşağılamaya’ çalıştıklarını iddia ediyor.

İslami kıyafetlerini giyen Müslüman kadınların Hindu haklarını ihlal ettiğini iddia eden genç Hindular, “Hindu gençliği için, safran eşarplar Hindu egemenliğini temsil ediyor.” diyerek Müslümanların giyim kuşamlarını eleştiriyor.

Hindistan nüfusunu Hindular milyon kişiyle yüzde 79,8’ini, Müslümanlar ise milyon nüfusla yüzde 14,2’sini oluştururken, 28 eyalette dağınık bulunan Müslümanların küçük ve parçalı cemaatleri dışında toplu temsiliyetleri bulunmuyor.

Hintlilere bağlı kalınarak hazırlanan yasalarla Hindistan hükümeti, azınlıkların meclise girmesinin önünde yasal engeller oluştururken, Müslümanlar dâhil birçok azınlığın haklarını hiçe sayıyor. Dünyanın en fazla Müslüman azınlığına sahip ülkelerinden olan Hindistan’da, Hint milliyetçisi hükümetler Müslümanların sayılarının artışıyla ülkenin demografisinin değişmeye başlayacağından endişe duyarak seçim çalışmalarında bulunuyor.

Başörtüsü Birden Bire Nasıl Sorun Oldu?

Müslüman öğrenciler, tartışmaların bir anda kendilerini nasıl kapsadığını anlamaya çalışıyor. Başörtüsünün nasıl birdenbire Hindistan için sorun olduğunu anlamakta zorlandıklarını ifade eden öğrenciler, dinî kimliğe yönelik saldırıların tırmanışına hayret ettiklerini belirtiyorlar.

Bazı kolej yetkilileri, hükümet emriyle yasak kararları aldıklarını ifade ederken, kimi yetkililer de temelsiz bir şekilde başörtüsünün kolej üniforması düzenlemelerini ihlal ettiğini iddia ediyor. Aşırı yorumlarda bulunan Hintliler ise sosyal medya üzerinden yaptıkları yorumlarda, eğitim kurumlarında başörtüsü ve burkaya izin verilirse Hintli Müslümanların ülkeye ‘şeriat kanunu’ uygulayacağını öne sürüyor.

Ülkenin siyasi liderleri tarafından desteklenen çete histerisinin, Karnataka’dan diğer eyaletlere yayıldığı kayıtlara geçiyor. Madhya Pradesh’teki eğitim bakanı da geçtiğimiz günlerde yaptığı açıklamada eyaletteki okullarda başörtüsünün yasaklanacağını söyledi.

Bazı üniversite profesörleri ise aşırının da ötesine geçerek Müslüman öğrencilerin birbirlerini İslami selamlama ile selamlamayı ve hatta Hintli Müslümanların dili olan Urduca konuşmayı bırakmalarını talep ediyor.

Hindu milletvekili Pratap Simha da aşırılık yanlısı Hintlilere verdiği destekle ülkedeki İslamofobinin bireysel bir sorun olmadığını ispat ediyor. Kendilerine özgü dinî kıyafetler giyen Müslümanların İslami medreselere gitmelerini öneren milletvekili, Hindistan’ın İslam’ın dâhil olmadığı bir Hindu ülkesi olduğunu iddia etti. ’de ayrı bir ülke olan Pakistan’ı işaret eden milletvekili ve kimi siyasiler Müslümanlara, “Neden burada kaldınız? Orası neden var?” diyerek akıllarınca yol gösteriyor.

Çoğu Batı eksenli siyasi ve ideolojik çatışmalarda olduğu gibi Hindistan’da da Müslüman kadınların kıyafetleri, ortadan kaldırılması gereken bir virüs ya da şeytanlaştırılmış bir obje olarak ele alınıyor.

Hindistan’da eğitim gören 19 yaşındaki Müslüman bir öğrenci sosyal medyada yaşananlar için şu yorumu yaptı: “Ülkedeki Müslümanların maruz kaldığı ayrımcılığı sosyal medyada okumuştum ama şimdi ilk kez deneyimliyorum. Müslüman olduğumu anlamam sağlandı. Şu anda yaşadıklarımı kıyafetlerim üzerinden düşünüyorum. Bunları daha önce hiç düşünmemiştim.

Batı’yı eleştiren birçok yazar, Batı’nın ikiyüzlü tavırları için şu yorumda bulunuyor: “İnsan, kaçınılmaz olarak Batılı insan hakları ve sevgili Malala Yousafzai’ye hayran olan kadın aktivistleri merak ediyor. Sessizlikleri, endişelerinin Hintli Müslüman kadınların eğitim geleceklerini kapsamadığını göfunduszeue.infoım ve destek mesajları, Müslüman kadınlara yalnızca Müslüman erkekler zalim olduğunda ve Müslüman kadınlar, İslami uygulamalardan ve Müslüman topluluklardan koptuğu sürece sunuluyor gibi görünüyor.

İslam Dünyası

Haksöz Dergisi Sayı: - Mart

Etiketler :haksöz , mart , fatih demir, hindistan

Rahman Suresi Okunuşu: Rahman Suresi Arapça oku, dinle, fazileti

Rahman Suresi, Mekke döneminde inmiştir ve 78 ayettir. Rahman Suresi, adını ilk ayeti oluşturan ve Allah’ın sıfatlarından biri olan “er-Rahmân” kelimesinden almıştır. Surede başlıca, Allah’ın nimetleri, birliğini ve kudretini gösteren kâinat delilleri ve günahkârların kıyamette karşılaşacakları korku ve şiddet konu edilmektedir.

Rahman Suresi'ni Kabe imamı Şeyh Mahir al-Mu'ayqali'den dinle:

Rahman Suresi Arapça okunuşu

Rahman Suresi Diyanet meali

Kur’an’ı rahmân öğretti.

Ona anlama ve anlatmayı öğretti.

Güneş ve ay bir hesaba bağlı (olarak hareket ederler).

Yıldızlar da ağaçlar da secde ederler.

Göğü O yükseltti, denge ve ölçüyü O koydu ki dengeden sapmayasınız;

Ölçüyü düzgün tutasınız ve eksik tartmayasınız.

O yeryüzünü canlıların altına serdi.

Orada meyveler ve tomurcuklu hurma ağaçları var.

Çimlenen taneler ve hoş kokulu bitkiler var.

Artık rabbinizin nimetlerinden hangisini inkâr edebilirsiniz?

O, insanı ateşte pişirilmiş toprak kaplar gibi kurutulmuş çamurdan yarattı.

Cinleri de yalın ateşten yarattı.

Artık rabbinizin nimetlerinden hangisini inkâr edebilirsiniz?

O, iki doğunun da rabbi iki batının da rabbidir.

Artık rabbinizin nimetlerinden hangisini inkâr edebilirsiniz?

O, birbirine kavuşmak üzere iki denizi salıverdi.

(Ama) aralarında bir engel vardır; birbirlerine karışmazlar.

Artık rabbinizin nimetlerinden hangisini inkâr edebilirsiniz?

Onlardan inci ve mercan çıkar.

Artık rabbinizin nimetlerinden hangisini inkâr edebilirsiniz?

Denizde yelkenlerini bayraklar gibi açarak süzülüp giden gemiler O’nundur.

Artık rabbinizin nimetlerinden hangisini inkâr edebilirsiniz?

Yeryüzünde bulunanların hepsi fânidir.

Azamet ve kerem sahibi rabbinin zâtı ise bâki kalır.

Artık rabbinizin nimetlerinden hangisini inkâr edebilirsiniz?

Göklerde ve yerde bulunanların hepsi O’ndan ister (O’na muhtaçtır). O her an yaratma halindedir.

Artık rabbinizin nimetlerinden hangisini inkâr edebilirsiniz?

Sizin için de (hesap sorma) vaktimiz olacak, ey sorumluluk yüklenmiş iki varlık!

Artık rabbinizin nimetlerinden hangisini inkâr edebilirsiniz?

Ey cin ve insan toplulukları! Göklerin ve yerin sınırlarını aşıp öteye geçebilirseniz haydi geçin! Ama (tarafımızdan verilmiş) bir güç olmadıkça geçemezsiniz.

Artık rabbinizin nimetlerinden hangisini inkâr edebilirsiniz?

Üzerinize yalın bir ateş alevi ve erimiş bakır gönderilir de kurtulmak için birbirinizle yardımlaşamazsınız.

Artık rabbinizin nimetlerinden hangisini inkâr edebilirsiniz?

Gök yarılıp gül kırmızısı bir yağ gibi olduğu zaman!

Artık rabbinizin nimetlerinden hangisini inkâr edebilirsiniz?

İşte o gün insana da cine de günahı hakkında soru sorulmaz (çünkü her şey apaçık ortadadır).

Artık rabbinizin nimetlerinden hangisini inkâr edebilirsiniz?

Günahkârlar simalarından tanınır, perçemlerinden ve ayaklarından yakalanırlar.

Artık rabbinizin nimetlerinden hangisini inkâr edebilirsiniz?

Günahkârların yalan saydıkları cehennem işte bu!

Onun ateşi ile kaynar su arasında gidip gelirler.

Artık rabbinizin nimetlerinden hangisini inkâr edebilirsiniz?

Rabbinin huzurundan korkan kimse için çifte cennet vardır.

Artık rabbinizin nimetlerinden hangisini inkâr edebilirsiniz?

İkisinde de çeşit çeşit ve emsalsiz nimetler bulunur.

Artık rabbinizin nimetlerinden hangisini inkâr edebilirsiniz?

İkisinde de akıp giden iki kaynak vardır.

Artık rabbinizin nimetlerinden hangisini inkâr edebilirsiniz?

İkisinde de her meyveden farklı türler bulunur.

Artık rabbinizin nimetlerinden hangisini inkâr edebilirsiniz?

(Cennettekiler) içleri atlasla dokunmuş sergiler üzerine kurulmuşlardır. Bu iki cennetin de meyveleri kolayca erişilebilecek yakınlıktadır.

Artık rabbinizin nimetlerinden hangisini inkâr edebilirsiniz?

Oralarda eşinden başkasına bakmayan kadınlar vardır ki onlardan önce kendilerine ne bir insan ne de bir cin dokunmuştur.

Artık rabbinizin nimetlerinden hangisini inkâr edebilirsiniz?

Sanki onlar yakut ve mercandır.

Artık rabbinizin nimetlerinden hangisini inkâr edebilirsiniz?

İyiliğin karşılığı da ancak işte böyle iyiliktir.

Artık rabbinizin nimetlerinden hangisini inkâr edebilirsiniz?

Bu ikisinden başka iki cennet daha vardır.

Artık rabbinizin nimetlerinden hangisini inkâr edebilirsiniz?

İkisi de yemyeşil.

Artık rabbinizin nimetlerinden hangisini inkâr edebilirsiniz?

İkisinde de gürül gürül akan iki su kaynağı bulunur.

Artık rabbinizin nimetlerinden hangisini inkâr edebilirsiniz?

Her ikisinde türlü meyveler, hurma ve nar var.

Artık rabbinizin nimetlerinden hangisini inkâr edebilirsiniz?

Oralarda, huyu güzel, yüzü güzel kadınlar var.

Artık rabbinizin nimetlerinden hangisini inkâr edebilirsiniz?

Otağlarına kapanmış hûriler var.

Artık rabbinizin nimetlerinden hangisini inkâr edebilirsiniz?

Onlardan önce kendilerine ne bir insan ne de bir cin dokunmuştur.

Artık rabbinizin nimetlerinden hangisini inkâr edebilirsiniz?

Yeşil, hârikulâde güzel yastıklara yaslanmışlardır.

Artık rabbinizin nimetlerinden hangisini inkâr edebilirsiniz?

Azamet ve kerem sahibi rabbinin adı ne yücedir!

Mushaftaki sıralamada elli beşinci, iniş sırasına göre doksan yedinci sûredir. Ra‘d sûresinden sonra, İnsân sûresinden önce Medine’de nâzil olmuştur. Tamamının Mekkî olduğu veya bir kısmının Mekke’de bir kısmının ise Medine’de indiği görüşleri de vardır (Zemahşerî, IV, 49). Şevkânî, sûrenin hem Mekke’de hem de Medine’de indiğine dair rivayetler bulunduğu dikkate alınarak kısmen Mekkî kısmen Medenî olduğunu kabul etmenin uygun olacağını belirtir (V, ).

İnsanın kendinde ve dış dünyada görebileceği dinî, dünyevî birçok nimete değinilerek bunların sorumluluğunu idrak etmesi ve kulluk bilinci içinde hareket etmesi gerektiği hatırlatılmakta, cinlere ve insanlara müşterek hitaplarda bulunulmakta, nisbeten kısa bir cehennem tasvirini takiben oldukça ayrıntılı bir cennet tasvirine yer verilmektedir.

Rahman Suresi'nin fazileti

Sûrede, edebiyatımızda terciibend denen edebî sanat benzeri bir üslûpla,

“Artık rabbinizin nimetlerinden hangisini inkâr edebilirsiniz?”

anlamındaki cümleye otuz bir defa yer verilmiştir.

Sûreye Cenâb-ı Allah’ın rahmetinin enginliğini, kulluk görevini yapsın yapmasın bütün kullarına nimet vermesini ifade eden Rahmân ismiyle ve O’nun Kur’an’ı öğretmesiyle başlanmakta, böylece dinin irade sahibi varlıklar için nimetlerin en büyüğü olduğuna, din konusunda insanlığa bahşettikleri arasında da Kur’an’ın zirvede bulunduğuna dikkat çekilmektedir (Zemahşerî, IV, 49; Rahmân ismi hakkında ayrıca bk.

1/1). “Öğretti” anlamına gelen fiile “alâmet kıldı” mânası da verilebildiğinden bazı müfessirler bu âyetler için şöyle bir yorum yapmışlardır: Allah, Kur’an’ı Hz. Muhammed’in peygamberliğini gösteren, ibretle okuyacaklar için işaretler içeren bir mûcize kıldı (Râzî, XXIX, 84).

İnsanı da yaratanın Allah olduğu belirtilip ona verilen özelliklerin en önemlisinin, duygu ve düşüncelerini açıklayabilme, konuşma ve anlatma yetisi olduğuna işaret edilmektedir. Anlamak, anlatabilmenin ön şartı olduğuna göre burada altı çizilen nimetin idrak ve ifade yetisi olduğu söylenebilir. Böylece bu âyetlerde insanı insan yapan akıl nimeti ve muhâkeme gücünün pratiğe yansıyan yüzü ön plana çıkarılmaktadır. İnsanın, her şeyden önce Allah’a olan kulluğunu idrak ve ifade etmesi, başka insanlarla ilişkilerinde hak ve vecîbelerini kavrayıp bunların gereğini yerine getirmesi, kısaca akıl nimetinin semere verebilmesi hep anlama ve anlatma yetisine bağlıdır; dolayısıyla kültür ve medeniyetleri oluşturan temel faktör de budur. Gülme, ağlama, sevgi veya nefretle bakma, anlamlı söz söyleme, düşündüklerini eyleme dönüştürme, bir sanat eserine şekil verme hep anlama ve anlatma faaliyetinin sonuçlarıdır ve birer anlatım biçimidir. Güzel, düzgün ve etkili söz söylemeyi, bir anlamı belli yöntem ve kurallara göre değişik yollarla ifade etmeyi, anlatım fenomenini kendisine konu edinen belâgat, hitabet, beyân, narratoloji gibi teorik incelemeler; en güçlü örneklerine görsel sanatlarda rastlanmakla beraber esasen herhangi bir alanda anlatım imkânlarını zorlayan sanat akımı ekspresyonizm (dışavurumculuk) ve bu konudaki fikrî çekişmeler, hep insanın bu yetisinin önemini somut biçimde ortaya koyan ürünler ve göstergelerdir.

Bu âyetlerde güneş, ay, gök ve yerin yaratılmasındaki bazı inceliklere değinilmekte, evrendeki dengeye dikkat çekilmekte, beşerî ilişkilerde de dengenin şart olduğu, bunun ise adaletle sağlanabileceği vurgulanmakta, ardından da insanlara sağlanan bazı nimetler hatırlatılmaktadır.

5. âyette gök cisimlerinin ince bir hesaba bağlı hareket ettiklerinin belirtilmesi öncelikle bunun yüce Allah’ın kudretini gösteren açık kanıtlardan olduğu anlamını düşündürmektedir. Burada özellikle güneş ve ayın zikredilmesi, bunların insanların en fazla ilgili olduğu gök cisimleri olmasıyla izah edilmiştir; bu sûrede eşli durumlara dikkat çekme üslûbunun kullanıldığı, insanların da ay ve güneşi daima birlikte düşündükleri şeklinde bir yorum da yapılmıştır (İbn Âşûr, XXVII, ; güneş ve ayın hareketleri hakkında bilgi için bk. Yâsîn 36/). Bunun yanı sıra şu hususa da işaret edildiği söylenebilir: Bütün bu varlıklar ve bağlı bulundukları düzen kendisi için var edildiğine göre insan da hayatını bir hesaba göre düzenlemeli, bir hesap gününün geleceği bilinci içinde olmalı ve kendisini bu hesaba hazırlamalıdır.

6. âyette geçen ve “gövdesiz bitkiler” diye çevirdiğimiz necm kelimesi, tahıl ve ot gibi gövdesi olmayan bitkileri ifade eder. Bu kelime “yıldız” anlamına da gelmekle beraber burada meâlde esas aldığımız mânada kullanıldığı genellikle kabul edilir (Taberî, XXVII, ; Râzî, XXIX, 89). Ağaçların ve diğer bitkilerin secde etmesi, bunların Allah’ın yasalarına iradî olmaksızın boyun eğmelerini ifade etmekte; bu da kendisine akıl nimeti ve irade gücü verilmiş olan insana bilinçli bir tercih sonucu O’na tâzimde bulunmanın, buyruk ve yasaklarına uymanın değerini, dolayısıyla –iradesini bu yönde kullanması şartıyla– kendisine bahşedilen onuru hatırlatmaktadır.

7. âyette “gök” anlamı verilen semâ kelimesiyle, üzerimizde yükselen uçsuz bucaksız âlemin, milyarlarca galaksi ve gök cisminin içinde yer aldığı ve belli bir düzene göre hareket ettiği kozmik uzayın kastedildiği söylenebilir. “Göğün yükseltilmesi” hakikat anlamı esas alınarak bize nisbetle yüksekte olması yahut mecazî anlamda düşünülüp mânevî bir yüksekliğe sahip olması şeklinde yorumlanabilir. Her iki mâna, bizi, bunu sağlayan Allah Teâlâ’nın yüceler yücesi olduğu, secde ve kulluk edilmeye lâyık başka mâbud bulunmadığı gerçeğine götürür (Zemahşerî, IV, 50).

âyetlerde üç defa geçen ve “denge, ölçü, eşyanın birbirine nispetle ağırlığını tartma, tartı aleti, terazi” mânalarına gelen mîzân kelimesine, bulunduğu bağlamlara göre şu anlamlar verilebilir:

a) Yüce Allah evrende denge kanununu koymuştur; bütün varlık ve oluşlar arasında, evrenin belirli bir sistem dahilinde yürümesini sağlayan bir genel denge mevcuttur. 7. âyetin bağlamı burada geçen mîzan kelimesiyle bunun kastedildiğini düşündürmektedir. Birçok müfessir burada “adalet” anlamının kastedildiği kanaatindedir (meselâ bk. Taberî, XXVII, ; İbn Atıyye, V, ).

b) İnsanın, hayatını insana yaraşır biçimde düzenlemesi için konmuş ilâhî yasalar bütünü olan din de denge kanununun bir tezahürüdür. Bunların özü, genellikle kısaca “her şeyi lâyık olduğu yere koymak” diye tanımlanan adalet ilkesidir. Bu ilke, bir taraftan kişinin Allah’tan başka varlığa tanrılık yakıştırmamasını, diğer taraftan da beşerî ilişkilerde her hak sahibine hakkını vermesini ifade eder. 8. âyetteki mîzan kelimesi bu anlamda olmalıdır; zira burada mîzanın ihlâl edilmemesi, dengeden sapılmaması istenmektedir.

c) İnsanın evrendeki dengeyi koruma sorumluluğunda temel ilke adalet olmakla beraber, bu soyut kavramın somut hayat olaylarına yansıtılması da sözü edilen dengenin korunmasında bir dikkat ve özeni gerektirir. Beşerî ilişkiler bakımından bunun adı “hakkaniyet”tir. Bunu belirlemede kişilere düşen, takdir yetkisini iyi niyet esasına dayalı olarak kullanmak ve adaletin gerçekleşmesini sağlama uğruna elinden gelen bütün çabayı harcamaktır. Allah’a karşı vecîbelerinin yerine getirilmesi konusunda adalet ilkesinin somutlaştırılması ise, kişinin dine kendisinden bir şey katmadan ilâhî bildirime uygun davranmasıyla mümkündür. 9. âyetin “ölçüyü düzgün tutasınız” diye çevrilen kısmında “hakkaniyet” anlamına gelen “kıst” kelimesine yer verilmesi burada vezin ve mîzan kelimelerinin adalet ilkesinin, dolayısıyla genel denge kanununun hayat olaylarına yansıtılması gereğini ifade etmek üzere kullanıldığını göstermektedir. Bu âyetin “eksik tartmayasınız” şeklinde tercüme edilen kısmı, aynı zamanda her bir olayla ilgili uygulamanın yani bütün davranışlarımızın âhiretteki teraziyi aleyhimize çevirmeyecek biçimde olması gerektiği şeklinde de yorumlanabilir. Öte yandan, iki şeyin birbirine denkliğini ölçmek için kullanılan el terazisinin evrendeki cazibe (çekim) kanununun bir sonucu olarak bu işlevini yerine getirebiliyor olması, eski zamanlardan beri insanların adaleti temsil etmek üzere teraziyi sembol yapmaları, kişiler arası mübadeleye konu olan ve tartılabilir özellikteki şeylerde adalete uygun paylaşımın (hakkaniyet) belirlenmesinde terazinin hem gerçek hem simgesel bir yere sahip olması, hatıra ilk gelen anlamı terazi olan “mîzan” kelimesinin bu âyetlerde –yukarıdaki açıklandığı şekilde– farklı ama birbiriyle sıkı ilişkisi bulunan mânalarda kullanıldığı yönündeki yorumumuzu destekleyici niteliktedir. Râzî de bu kelimenin konumuz olan âyetlerde üç ayrı mânada kullanıldığı kanaatindedir; fakat ona göre birincide “tartı aleti”, ikincide “tartma fiili”, üçüncüde ise “tartılan” kastedilmiştir (XXIX, 91).

âyette geçen enâm, canlı varlıkların tamamını kapsayan bir kelimedir; fakat başka âyetlerde yeryüzünde bulunan bütün varlıkların insanın emrine verildiği açıkça ifade edildiği (meselâ bk. Câsiye 45/13) ve bu kümedeki âyetlerin ana teması da insanın sorumluluklarıyla ilgili olduğu için, âyeti yerin canlıların yaşamasına elverişli kılındığı mânasında almak, ama yerin yaratılmasındaki asıl amacın yine insan olduğunu göz ardı etmemek gerekir. 11 ve âyetlerde, başta insan olmak üzere yeryüzündeki canlıların yararına var edilen bazı nimetler hatırlatılmaktadır. âyette geçen ekmâm kelimesinin tekili olan kimm, “hurma meyvesinin ilk aşamadaki kapçığı” demektir; bu mâna esas alınarak zâtü’l-ekmâm tamlaması “tomurcuklu” şeklinde çevrilmiştir. Diğer tekili kümm esas alındığında ise ağacın “lifleri, çekirdekleri, dal ve kabuk gibi örtüleri” bu kelimenin kapsamına girer. Her iki ihtimale göre bu unsurların yararları hakkında açıklamalar yapılmıştır. Bir yoruma göre birinci anlamda ileride oluşacak ürüne, ikincisinde ise değişik aşamaların ardından ürünün meydana gelmiş bulunduğuna işaret edilmiş olur. Diğer bir yoruma göre hurma ağacı açısından tomurcukların oluşturduğu salkım çok önemlidir, ürün toplamayı kolaylaştırır. Bazı müfessirler ise burada estetik görünüme, göze hitap eden güzelliğe işaret bulunduğu kanaatindedir. Aynı kelime Fussılet sûresinin âyetinde meyvenin ürün vermesi için kabuğunu çatlatması bağlamında ve genel olarak meyvelerin ilk aşamadaki kapçığı, çekirdeğin kabuğu anlamlarında kullanılmıştır. âyette “çimlenen taneler” diye çevrilen ifade için de değişik yorumlar yapılmış olmakla beraber genellikle insanların beslenmelerinde özel önemi haiz olan tahıl türü bitkilerin kastedildiği kabul edilir (Râzî, XXIX, ; İbn Âşûr, XXVII, ; Elmalılı, VII, ). Bu âyetteki “hoş kokulu bitkiler” diye çevrilen reyhân kelimesi “rızık” anlamında da yorumlanmıştır. Taberî bu yorumu tercih eder ve temel gıda maddesi olan hububatın kastedildiğini belirtir (XXVII, ).

âyette yegâne rab olan Allah’ın nimetlerini yalan sayma yani inkâr etme kınanmaktadır. Sûrede bu kınama değişik nimetlerin hatırlatılmasını takiben ısrarla sürdürülmektedir. Nimetin nimet olduğunu veya nimetin Allah’a nisbet edilmesini ya da her ikisini inkâr bu eleştirinin kapsamındadır. Sûrede 31 defa geçen, “Artık rabbinizin nimetlerinden hangisini inkâr edebilirsiniz?” anlamındaki cümlenin yüklemini oluşturan fiil ve “rabbiniz” tamlamasının tamlananı olan zamir tesniye (ikil) kalıbındadır, yani iki kişiye veya iki gruba hitap edilmekte, “Siz ikiniz, artık rabbinizin nimetlerinden hangisini inkâr edebilirsiniz?” denilmektedir. Buradaki “ikiniz” ile kimlerin kastedildiği yani muhatabın kimler olduğu konusunda farklı yorumlar bulunmaktadır. âyetlerde insanların ve cinlerin yaratılışı özetlendiği gibi âyette de açık biçimde cin ve insan topluluklarına hitap edilmiştir. Bu iki karîne yanında konuya ilişkin rivayetler de dikkate alınarak buradaki hitabın insanlara ve cinlere yönelik olduğu kabul edilir. Râzî, burada kime hitap edilmiş olabileceği ile ilgili birçok ihtimal zikreder. Bunlardan biri şöyledir: Bunun aslı, tekil hitabın vurgu için aynen tekrarlanması olabilir yani “Sen rabbinin nimetlerinden hangisini inkâr edebilirsin, sen rabbinin nimetlerinden hangisini inkâr edebilirsin!” demektir. Diğer bir ihtimal de Kur’an’ın genellikle muhatap aldığı iki insan cinsine yani erkeklere ve kadınlara hitap edilmiş olmasıdır (XXIX, ). İbn Âşûr’a göre burada insan cinsinin “inananlar” ve “inkârcılar” şeklindeki iki kategorisine hitap edilmekte, mümin olsun kâfir olsun gerçekte hiçbir insanın Allah’ın nimetlerini inkâr edemeyeceği anlatılmak istenmektedir. İbn Âşûr, müfessirlerin çoğunluğunun burada insanlara ve cinlere hitap edildiği şeklindeki yorumunu uzak bir ihtimal olarak görür; çünkü Kur’an cinlere değil insanlara hitap etmek için gelmiştir (bk. XXVII, ).

İnsanı ve cinleri kimin yarattığı ve bu varlıkların mahiyeti üzerinde düşünülürse, Allah’ı inkâr etme veya O’ndan başka varlıklara da tanrılık yakıştırmanın yahut O’nun nimetlerini görmezden gelmenin ne büyük nankörlük olacağı kolayca anlaşılır. İşte 14 ve âyetlerde insanların ve cinlerin ilk yaratılışlarındaki ana unsurlara dair bilgi verilerek, bir taraftan onların mahiyetlerini böylesine bilen ve bildiren Cenâb-ı Allah’ın yegâne yaratıcı olduğuna diğer taraftan da bunların tek başına bir değer ifade etmeyip yüce yaratıcının onlara yüklediği görev sayesinde değer kazanmış olduklarına dikkat çekilmektedir. İnsanın yaratılışı hakkında Kur’an’ın değişik yerlerinde bilgiler verilmiş olup bunların özü şudur: Çamura şekil verilmiş, ateşte pişmiş toprak kaplar gibi tınlayacak kadar kurutulmuş bir çamura yani hayatiyetten çok uzak bir nesneye can verilmiş, bu canlı akıl nimetiyle ve onu iyi kullanmayı sağlayacak yeti ve yeteneklerle donatılmış, bu donanımlara paralel bir sorumluluğa muhatap kılınmıştır. âyetin “yalın ateşten” diye çevrilen kısmında geçen mâric kelimesi sözlükte

“çalkalanan, yerinde durmayan” ve “karışan, karıştırıcı”

anlamlarına gelmektedir. Birinci mânaya göre bu kısım

, ikinci mânaya göre ise

“karışan, nüfuz eden dumanlı ateş”

şeklinde açıklanmıştır (insan ve cinlerin yaratılması hakkında bilgi ve değerlendirme için bk. Hicr 15/; Elmalılı, VII, ).

ve “

ile ne kastedildiği hususunda tefsirlerde yer alan belli başlı yorumlar şunlardır: a) Güneşin ve ayın doğuş ve batış yerleri, b) Güneşin kış ve ilk bahar mevsimleriyle yaz ve son bahar mevsimlerinde doğup battığı iki uç nokta, c) Dünya küre biçiminde olduğundan her bir yarımına göre güneşin doğuş ve batış yerleri, d) Güneşin ve diğer gök cisimlerinin doğuş ve batış yerleri, e) Güneş gibi maddî, akıl gibi mânevî ışık kaynaklarının doğuş ve batış noktaları veya ışıyıp sönmeleri. Elmalılı Muhammed Hamdi burada asıl amacın, Allah Teâlâ’nın gerek (yiyecek gibi) var edilerek gerekse (hastalık gibi) yok edilerek oluşan bütün nimetlerin sahibi ve yöneticisi olduğuna dikkat çekildiğini belirtir. Muhammed Esed’e göre bu,

“Allah’ın, uzaydaki yörünge hareketlerinin nihaî etkeni olduğunu mecaz yoluyla anlatan bir ifade

”dir (bu yorumlar için bk. Râzî, XXIX, 99; İbn Âşûr, XXVII, ; Elmalılı, VII, ; Esed, III, ).

ve “aralarındaki engel”den maksadın ne olduğu hakkında değişik yorumlar yapılmıştır. Bazı müfessirler bunu Furkan sûresinde belirtildiği üzere tatlı ve tuzlu suların birbirine kavuşması ama karışmamasıyla açıklamışlardır (bilgi için bk. Furkan 25/53; Fâtır 35/12). Elmalılı farklı yorumları aktardıktan sonra

” denirse bunun acı-tatlı, iç-dış, semavî-arzî, hatta hakikat ve mecaz her iki neviyi kapsayacağını, böylece işârî bir mâna olarak cismanî âlem ve ruhanî âlem ayırımının da bu kapsamda düşünülebileceğini belirtir (VII, ). Burada günümüz deniz araştırmalarının ortaya koyduğu bilimsel bir gerçeğe işaret bulunduğu söylenebilir. Şöyle ki, tesbitlere göre büyük denizlerin birleşim noktalarında oluşan doğal bir engel bunların terkibî özelliklerinin karışıp bozulmasını önlemekte, bu da kendilerine özgü bitki örtülerinin ve hayvan türlerinin korunmasını sağlamaktadır (Ateş, IX, ). Tefsirlerde âyetteki

ifadesinin realiteyle çelişmeyecek biçimde anlaşılması için özellikle dilbilim kurallarından yararlanılarak geniş açıklamalar yapılır (meselâ bk. Taberî, XXVII, ; Zemahşerî, IV, 51; İbn Âşûr, XXVII, ). âyette geçen münşeât –diğer okunuşuyla “münşiât”–kelimesi için,

“inşa edilmiş veya inşâ eden”

anlamına göre başka yorumlar da yapılmış olmakla beraber, meâlde birçok müfessirin benimsediği

, “yelkenleri kalkmış veya kaldırılmış”

mânası esas alınmıştır. Bununla bağlantılı olarak, alem kelimesinin çoğulu olan a‘lâm için burada

mânası tercih edilmiştir. Başka tefsirlerde ise, bu kelime burada ve özellikle Şûrâ sûresinin âyetinde daha çok

” anlamıyla açıklanmıştır (Zemahşerî, IV, 51; İbn Atıyye, V, ; Râzî, XXIX, ). Elmalılı müteakip âyetler dikkate alınarak âyetten, “

sema deryasında yüzüp duran bütün gök cisimlerinin Allah Teâlâ’nın kudret işaretlerinden olarak denizlerde akan gemiler gibi akıp gitmekte bulundukları”

mânasının da çıkarılabileceğini ifade eder (VII, ).

Birçok dünya nimetine değinildikten sonra bütün bunların geçici ve üzerinde yaşayanların sonlu olduğu, mutlak anlamda kalıcılığın ise Allah Teâlâ’ya mahsus bulunduğu hatırlatılarak ölümle sona ermeyecek bir mutluluk isteyenlerin Allah’ın hoşnut olacağı bir hayat sürmeleri gereğine işaret edilmektedir.

Evrendeki bütün varlıkların Allah’a muhtaç bulunduğuna, O’nun da hem azametini hem de lutuf ve keremini her an yaydığına yani hiçbir varlık veya oluşun O’nun bilgi, irade ve gücü dışında olamayacağına dikkat çekilmektedir. Kur’an-ı Kerîm’de değişik vesilelerle Cenâb-ı Allah’ın yaratıcılık sıfatına ve iradesinin nüfuz etmediği hiçbir olay düşünülemeyeceğine değinilir. Fakat

“O her an yaratma halindedir”

diye çevrilen âyet bu konuda özel bir vurgu taşımakta ve özellikle şu iki noktanın aydınlatılmasında ayrı bir önemi haiz bulunmaktadır: a) Yaratılmışlar açısından anlatım kolaylığı sağlaması itibariyle kutsal metinlerde Allah Teâlâ’ya nisbetle zaman kavramının kullanıldığı olmuşsa da bu asla O’nun mutlak iradesini kayıtlayacak veya gücüne sınır koyacak biçimde yorumlanamaz. Bu sebeple İsrâiloğulları’nın sınanması için konan bir dinî hüküm olan cumartesi yasağının, Allah’ın –hâşâ– o gün istirahata çekildiği tarzında bir gerekçeyle açıklanması (bk. Tekvin, 2/) tenzih ilkesiyle bağdaşmaz. Âyetin yahudilerdeki bu yanlış telakkiyi reddetmek üzere indiğine dair bir rivayet de bulunmaktadır (İbn Atıyye, V, ). Bu mânada âyet, “Tanrı yarattıktan sonra vahyetmek, ihtiyaçları karşılamak gibi şeylerle ilgilenmemiştir” diyen deist felsefeyi de reddetmektedir.

b) Bu âyet, tabiat olaylarından Tanrı iradesini dışlayan pozitivist ve materyalist akımları mahkûm etmekte ve bilimin ulaştığı parlak sonuçların da son tahlilde Allah Teâlâ’nın yasalarını keşfetmekten öteye geçemeyeceğini ve bütün bulguların gerçekte O’nun yaratma sıfatının her an var olan tecellilerinden başka bir şey olmadığını ortaya koymaktadır. Bazı tefsirlerde kıyamete kadar olacak her şeyin Allah’ın ezelî ilminde sabit olduğuna ve insanın ancak kendi çabasının karşılığını göreceğine dair delillerle bu âyet arasında bir çelişki bulunup bulunmadığı üzerinde durulur. Fakat bunların kader ve irâde-i cüz’iyye konularıyla ilgili olduğu açıktır; bunların da kendi bağlamlarında izahı yapılmıştır.

Önceki âyetlerde açıklandığı üzere bir işin Allah Teâlâ’yı meşgul etmesi, O’nu başka bir işten alıkoyması düşünülemez. Bu sebeple âyetteki ifadeyi hesap gününün önemini ve dehşetini hatırlatan edebî bir üslûp olarak değerlendirmek gerekir. Âyette verilmek istenen mesaj açıktır: Sorumluluk sahibi herkes bu dünyada kendisine tanınan fırsatların mânasını doğru anlamalı, yaptıklarının karşılığını hemen görmüyorsa bunun da Allah’ın iradesine uygun olarak kurulmuş sınav düzeninin bir parçası olduğunu, ama her eyleminden hesaba çekileceği günün çok uzak olmadığını iyi bilmelidir. âyette geçen ve

“sorumluluk yüklenmiş iki varlık”

diye çevrilen sekalân kelimesi sözlükte “

demektir. Müfessirler arasında yaygın kanaat, bununla

“insanlar ve cinler âlemi

”nin kastedildiği, bir sonraki âyetin de bunu gösterdiği yönündedir. Kelimenin sözlük anlamıyla bu yorum arasındaki bağ değişik şekillerde izah edilmiştir (meselâ bk. Râzî, XXIX, ; Elmalılı, VII, ).

Müfessirlerin bir kısmı buradaki hitabı kıyamet tasviri çerçevesinde değerlendirmişler ve o gün cinlere ve insanlara böyle seslenileceği yorumunu yapmışlardır. Önceki âyetlerde hesap gününe ilişkin bir uyarının bulunması, müteakip âyetlerde de kıyametten ve âhirette karşılaşılacak sonuçlardan söz edilmesi bu yorumu destekleyici niteliktedir. Diğer bir grup müfessire göre ise bu hitap dünya hayatıyla ilgilidir ve önceki âyetlerde yer alan uyarıyı tamamlamaktadır: Cinlere ve insanlara kendilerine dünya hayatında tanınan fırsata aldanmamaları gerektiği hatırlatılmakta, ölümden ve ilâhî huzurda verilecek hesaptan kaçışın asla mümkün olmadığı bildirilmektedir. Derveze âyette geçen sultân kelimesini “

kişiyi kurtaracak sâlih ameller”

şeklinde izah eder (VII, ); birçok müfessirin anılan kelimeyi “

” anlamında almaları (İbn Atıyye, V, ) bu yorumu destekler nitelikte olmakla beraber, âyetin ifadesi belirtilen ihtimali zayıflatmaktadır. Öte yandan, bazı tefsirlerde sultan kelimesinin

anlamı esas alınarak

“Büyük bir güç bulunmadıkça geçemezsiniz”

ifadesinden, “Böyle bir gücünüz de olmadığına göre göklerin ve yerin sınırını aşıp ötelere geçmeniz de imkânsızdır” anlamı çıkarılmıştır. Fakat sultan kelimesinin “

anlamı dikkate alınarak âyetin ilgili kısmı,

“Göklerin ve yerin sınırlarını aşıp ötelere geçebilmeniz ancak (Allah tarafından verilecek) bir yetki, bir imkânla olabilir

” şeklinde de anlaşılabilir. Bu takdirde muhatapların, yüce yaratıcının evrendeki yasaları doğrultusunda ortaya koyacakları çabaları sonucunda elde edecekleri kuvvete bir gönderme yapılmış demektir. Uzay araştırmalarının ilerlediği ve uzaya seyahatlerin gerçekleştiği günümüz şartları, Kur’an tefsiriyle meşgul olanları bu yorumu benimsemeye ve bu âyetlerde uzayın fethine işaret bulunduğu görüşüne yöneltmiştir. Hatta âyetteki tasvirin modern silâhları çağrıştırdığı yorumları yapılmıştır. Râzî’nin belirttiği gibi, bağlam bu hitabın âhirette olduğu izlenimini vermektedir. Fakat her iki ihtimale göre düşünüp bu âyetlerde, Allah’ın hükümranlığını aşmanın ve verdiği hükümden kaçmanın asla mümkün olmayacağı uyarısı bulunduğunu söylemek daha doğru olur (XXIX, ). Bir başka anlatımla, Allah’a karşı sorumluluğu olan varlıklar ister dünya hayatında ister kıyamet gelip çattığında Allah’ın hükmünden kaçıp kurtulmak için yerin ve göğün sınırlarını zorlayacak kadar güç elde etseler veya kendilerine bu tarz bir imkân verilse, hatta bu varlıklar topyekün bir dayanışma içine girseler dahi, âyette ifade edildiği üzere bunlar sınırlı ve sonuçsuz kalmaya mahkumdur. Şu halde ikinci yorum esas alındığında da (dünya hayatı bakımından) bu âyetlerden çıkan mesaj şu olmaktadır: Evreni daha iyi tanıma merakı, yerin derinliklerine ve göğün en uzak noktalarına nüfuz etme arzusu yadırganacak bir şey değildir ve büyük bir güç oluşturularak bu konuda epeyce mesafe alınabilir; ama bu çabalar asla ilâhî iradenin egemenliğini alt etme gibi bir amaç taşımamalıdır. Zira bu, Allah’ın evrendeki mutlak gücünü ayan beyan gören şuurlu varlıklara yaraşmaz; kaldı ki böyle bir yöneliş başarısızlıkla sonuçlanmaya mahkûmdur, böyle bir amaç taşıyanların âkıbeti hüsrandır.

âyette “erimiş bakır” diye çevrilen kelimeye “bakır gibi kızıl duman” mânası da verilmiştir.

Kıyamet tasvirlerinden birine yer verilen âyetin ardından insanlara ve cinlere günahları hakkında soru sorulmayacağı, günahkârların yaka paça cehenneme atılacakları ve inkâr edip durdukları bu gerçeği iyice bellemeleri için cehennem ateşine sokulup çıkarılacakları, ama bunun bir ferahlama getirmeyeceği çünkü bu defa ateş yerine kaynar suyun içine düşecekleri belirtilmektedir. Şu var ki, âyetteki “İşte o gün günahı hakkında soru sorulmaz” anlamındaki ifadeyi, “âhirette sorgu olmayacak” diye anlamamak gerekir. Zira birçok âyette burada çok kısa değinilen bu konuya ayrıntılı biçimde yer verilmiştir. Söz konusu açıklamalar ışığında bu ifadeyi şöyle anlamak uygun olur: Âhirette herkesin durumu öylesine kesin ve apaçık ortaya konacak ki kimsenin kendi ifade ve beyanına baş vurmaya ihtiyaç duyulmayacaktır. Birçok âyette belirtildiği üzere herkes dünyada yapıp ettiklerinin tek tek kayda geçirilmiş olduğunu görecek, günahkârların dilleri, elleri ve ayakları bu konuda tanıklık edecek, ayrıca âyette ifade edildiği gibi günahkârlar simalarından tanınacaktır. İşin aslı böyle olmakla beraber, herkes kendi sevap ve günah durumuna göre haşrolunup hesap meydanına getirildikten sonra yargı süreci başlayacak; yüce Allah, bütün kullarının iyilik ve kötülüklerini eksiksiz kusursuz bilmesine rağmen adalet ve şefkatini ortaya koymak, her kulunun nasıl bir âkıbeti hak ettiğini ona da gösterip onaylatmak üzere herkesi ince bir hesaptan, sorgulama ve yargılamadan geçirecektir (ayrıca bk. Hicr 15/92; Kasas 28/78; Sâffât 37/24; Zemahşerî, IV, 53).

âyetin “gül kırmızısı bir yağ gibi olduğu zaman” diye çevrilen kısmı, “kızarmış yağ veya kırmızı deri yahut al kısrak gibi bir gül rengine büründüğü zaman” mânalarında da anlaşılmıştır. Bu mânalara göre yapılan benzetme göğün rengindeki değişmeyi anlatmış olur. Meâlde bir ölçüde bu anlamlar da yansıtılmış olmakla beraber göğün yapısal değişmesiyle ilgili mâna esas alınmıştır (bk. Taberî, XXVII, ; İbn Atıyye, V, ). Yine, güle yapılan benzetme genellikle renk değişikliği ve göğün kızıl bir renge bürünmesi olarak anlaşılmıştır. İbn Âşûr bunun göğün yarılmasındaki şiddeti ve pek çok parçaya ayrılacağını anlatan bir teşbih de olabileceği kanaatindedir (XXVII, ).

Her mümin dünya hayatının sona ermesiyle yokluk içinde kaybolup gitmeyeceğine ve öldükten sonra diriltilip dünyada yaptıklarıyla ilgili bir yargılama için rabbinin huzuruna çıkarılacağına inanır. âyette buna olan derin imanı sebebiyle o anın heyecanını taşıyan ve rabbinin divanına çıkma bilinci, sorumluluğu ve kaygısı içinde yaşayan, sonuçta inkâr ve şirkten uzak durup Allah’ın yasaklarından kaçınma ve buyruklarını yerine getirme çabası içinde olan ve O’nu şükran duyguları içinde daima saygıyla anan kimseler övülmekte ve iki cennetle müjdelenmektedir. Ardından bu cennetlerin geniş bir tasvirine yer verilerek, bir taraftan dünyada her istediğini elde edebilenlerin bu nimetlere bel bağlamamaları için kalıcı nimetleri arzulamaları özendirilmekte, diğer taraftan da dünyada mahrumiyetler çeken müminlerin bunu fazlasıyla telâfi edebileceklerine açıklık getirilip onlara teselli verilmektedir. Müminleri âhiret hayatında bekleyen nimetlerle ilgili birçok örneğe yer verildikten sonra, azamet ve kerem sahibi rabbimizin adının ne kadar yüce olduğu belirtilerek, bütün bu nimetlerden çok daha değerli olan şeyin Allah Teâlâ’nın hoşnutluğuna erme mutluluğu olacağı hatırlatılmış olmaktadır (cennet ve nimetleri hakkında bilgi ve değerlendirme için bk. Bakara 2/25; Zuhruf 43/; Muhammed 47/; Nebe‘ 78/; Mutaffifîn 83/; Bekir Topaloğlu, “Cennet”, DİA, VII, ).

âyette geçen “iki cennet” ile ne kastedildiği hususunda değişik yorumlar yapılmış olup başlıcaları şunlardır: a) Biri insanlara, diğeri cinlere verilecek cennet; b) Biri buyrukları yerine getirme ve iyi işler yapmanın, diğeri yasaklardan kaçınmanın karşılığı olan cennet; c) Biri hak edilmiş ödül olarak, diğeri buna ilâveten ilâhî ikram olarak verilecek cennet (Zemahşerî, IV, 54); d) Biri cismanî, diğeri ruhanî cennet;

e) Biri adn cenneti, diğeri naîm cenneti; f) Biri dârü’l-İslâm, diğeri dârü’s-selâm (Elmalılı, VII, ). Kaf sûresi (50/24) ve bazı şiirlerdeki kullanımları delil göstererek buradaki cennetân kelimesinin, iki cennet değil aslında bir cennet anlamına geldiğini söyleyenler olmuşsa da İbn Atıyye bunu zayıf ve gereksiz bir yorum olarak niteler (V, ). Râzî de böyle zorlanmış bir yoruma gerek olmadığını, Allah’ın iki ve daha fazla cennet vermesine herhangi bir engel bulunmadığını belirtir. Daha sonra iki cennetle ilgili yorumları aktarır ve bu arada bunlardan birinin cismanî, diğerinin ruhanî cennet olması ihtimalinden söz edilebileceğini ifade eder (XXIX, ). Esed ise Râzî’nin anılan eleştirisini dikkatten kaçırdığı için onun zikrettiği bu son ihtimali yanlış anlamış ve şöyle nakletmiştir: Bir cennet, “hem maddî hem de ruhî zevkleri kapsadığı için sanki iki cennetmiş gibi [görünecektir]” (III, ). Esasen bu konudaki yorumlar birer tahminden ibaret olduğu için meselâ Taberî ve İbn Atıyye’nin iki cennetin mânası ile ilgili bir rivayet nakletmedikleri görülmektedir. Elmalılı da bazı yorumları aktardıktan sonra bu hususta şöyle bir açıklama yapmaya ihtiyaç duymuştur: Daha başka ihtimaller söylenmişse de âhiret halleri görülmeden ayrıntıları bilinmeyeceği için daha fazla izahına kalkışılması doğru olmaz (VII, ).

âyetteki efnân kelimesini “ince dal” anlamına gelen fenenin çoğulu kabul edenler âyeti “İkisinde de çeşit çeşit veya dalları iç içe geçmiş ağaçlar, türlü meyveler bulunur” şeklinde veya buna yakın mânalarla açıklamışlardır. Bunun “tür, çeşit” anlamına gelen fennin çoğulu olduğunu düşünenler ise âyeti “İkisinde de rengârenk, çeşit çeşit nimetler veya meyveler bulunur” yahut “İkisi de başkalarından üstün ve geniştir” tarzında yorumlamışlardır (Taberî, XXVII, ; Zemahşerî, IV, 54; İbn Atıyye, V, ). Biz bunları dikkate alarak âyeti “İkisinde de çeşit çeşit ve emsalsiz nimetler bulunur” şeklinde çevirdik.

âyette geçen dûn kelimesinin anlamları ve konuya ilişkin bazı rivayetler ışığında bu âyete, “Bu ikisinden daha aşağı mertebede iki cennet daha vardır” ve “Bu ikisinin ötesinde iki cennet daha vardır” mânaları da verilmiştir (derece farkıyla ilgili açıklamalar için bk. İbn Atıyye, V, ; Elmalılı, VII, ). Şu var ki İbn Atıyye’nin belirttiği üzere bunlar kesinlik taşımayan çıkarımlardır (V, ).

Allah Teâlâ’nın Rahmân ismiyle başlayan sûre, azamet ve kerem sahibi rabbimizin adının ne kadar yüce olduğuna yapılan vurgulu bir ifadeyle sona ermektedir. Âlimler Resûlullah’tan yapılan bir rivayetten esinlenerek, dualarda, Allah’ı burada geçen “zü’l-celâli ve’l-ikrâm” sıfatıyla nitelemeyi tavsiye etmişler ve duaların kabulüne vesile olmasının umulabileceğini belirtmişlerdir (İbn Atıyye, V, ).

nest...

çamaşır makinesi ses çıkarması topuz modelleri kapalı huawei hoparlör cızırtı hususi otomobil fiat doblo kurbağalıdere parkı ecele sitem melih gokcek jelibon 9 sınıf 2 dönem 2 yazılı almanca 150 rakı fiyatı 2020 parkour 2d en iyi uçlu kalem markası hangisi doğduğun gün ayın görüntüsü hey ram vasundhara das istanbul anadolu 20 icra dairesi iletişim silifke anamur otobüs grinin 50 tonu türkçe altyazılı bir peri masalı 6. bölüm izle sarayönü imsakiye hamile birinin ruyada bebek emzirdigini gormek eşkiya dünyaya hükümdar olmaz 29 bölüm atv emirgan sahili bordo bereli vs sat akbulut inşaat pendik satılık daire atlas park avm mağazalar bursa erenler hava durumu galleria avm kuaför bandırma edirne arası kaç km prof dr ali akyüz kimdir venom zehirli öfke türkçe dublaj izle 2018 indir a101 cafex kahve beyazlatıcı rize 3 asliye hukuk mahkemesi münazara hakkında bilgi 120 milyon doz diyanet mahrem açıklaması honda cr v modifiye aksesuarları ören örtur evleri iyi akşamlar elle abiye ayakkabı ekmek paparası nasıl yapılır tekirdağ çerkezköy 3 zırhlı tugay dört elle sarılmak anlamı sarayhan çiftehan otel bolu ocakbaşı iletişim kumaş ne ile yapışır başak kar maydonoz destesiyem mp3 indir eklips 3 in 1 fırça seti prof cüneyt özek istanbul kütahya yol güzergahı aski memnu soundtrack selçuk psikoloji taban puanları senfonilerle ilahiler adana mut otobüs gülben ergen hürrem rüyada sakız görmek diyanet pupui petek dinçöz mat ruj tenvin harfleri istanbul kocaeli haritası kolay starbucks kurabiyesi 10 sınıf polinom test pdf arçelik tezgah üstü su arıtma cihazı fiyatları şafi mezhebi cuma namazı nasıl kılınır ruhsal bozukluk için dua pvc iç kapı fiyatları işcep kartsız para çekme vga scart çevirici duyarsızlık sözleri samsung whatsapp konuşarak yazma palio şanzıman arızası