uzay ilk ayak basan kimdir / Управление турецкими глаголами | PDF

Uzay Ilk Ayak Basan Kimdir

uzay ilk ayak basan kimdir

ГРУППА СТРАТЕГИЧЕСКОГО ВИДЕНИЯ «РОССИЯ — ИСЛАМСКИЙ МИР» Сборник материалов международного круглого стола «Диалог культур — наследие Ч. Т. Айтматова» (Стамбул, 2018) “Kültürler Diyaloğu: C. T. Aytmatov’un Mirası” Uluslararası Yuvarlak Masa Toplantısı Konuşma Metinleri (İstanbul, 2018) УДК 008+82(575.2) ББК 71.034+83.3(5Кир) С23 Книга подготовлена под эгидой Группы стратегического видения «Россия – Исламский мир» С23 Сборник материалов международного круглого стола «Диалог культур — наследие Ч.Т. Айтматова» (г. Стамбул, 2018)  /  Группа стратегического видения «Россия — Исламский мир». — М.: ООО «Издательство МБА», 2018. — 400 с. “Kültürler Diyaloğu: C. T. Aytmatov’un Mirası” Uluslararası Yuvarlak Masa Toplantısı Konuşma Metinleri (İstanbul, 2018) / “Rusya — İslam Dünyası” Stratejik Vizyon Grubu. Moskova: MBA Publishers, 2018. 400 s. ISBN 978-5-6041231-9-5 Сборник статей, подготовленный под эгидой Группы стратегическо- го видения «Россия–Исламский мир», включает в себя выступления участников международного круглого стола «Диалог культур — насле- дие Ч.Т. Айтматова», который прошел в Стамбуле в марте 2018 года и приуроченного к 90-летию писателя. Сборник предназначен для специалистов по международным отно- шения, историков, дипломатов, а также для тех, кто заинтересован в творчестве Ч.Т. Айтматова и проблематике партнерства цивилизаций. “Rusya–İslam Dünyası” Stratejik Vizyon Grubu’nun himayesinde hazırlanan derleme, Mart 2018’de İstanbul’da “Kültürler Diyaloğu: C.T. Aytmatov’un Mirası” adı altında düzenlenen ve yazarın 90. doğum yıldönümüne adanan uluslararası yuvarlak masa toplantısında yapılan konuşmaların metinlerini içermektedir. Derleme, uluslararası ilişkiler uzmanlarına, tarihçilere, diplomatlara, ayrıca C.T. Aytmatov’un eserleriyle ve uygarlıklar arası işbirliğiyle ilgilenen herkese yöneliktir. УДК 008+82(575.2) ББК 71.034+83.3(5Кир) © Группа стратегического видения ISBN 978-5-6041231-9-5 «Россия — Исламский мир», 2018 Сборник материалов международного круглого стола «Диалог культур —наследие Ч.Т. Айтматова» Риторическое начало в прозе Чингиза Айт­матова Мухаммед Энес Кала, доктор наук, доцент отделения философии Факультета наук о человеке и обществе Анкарского университета имени Баязида Йылдырыма (Тур- ция) Эристика, диалектика, риторика, софистика и поэзия представляют собой пять видов искусств1. Риторика, распо- лагающаяся в центре этой системы, равноудалённая от ве- роятного и достоверного, кажется нам нейтральной с точки зрения практического использования. Искусство риторики опирается и на последние две в нашем ряду дисциплины, особенно софистику, и на первые две, то есть эристику и ди- алектику. Однако выстраивание и оценка понятийных ос- нов — это тема для отдельного исследования. Мы же в своём выступлении, отталкиваясь от аристотелевского видения ри- торики, рассмотрим риторическое начало в творчестве Чин- гиза Айт­матова. Аристотель в труде «Риторика», рассуждая о способах убеждения, поднимает вопрос о месте риторики — одного из пяти видов искусств2. Древнегреческий философ определяет риторику как способность использовать имеющиеся способы уверения относительно каждого данного предмета и называ- ет её искусством убеждения человека. Аристотель в том же 1 İbrahim Emiroğlu, Klasik Mantığa Giriş, Elis Yay., Ankara, 2009, ss. 203 – 253. 2 Aristoteles, Retorik, çev. Mehmet H. Doğan, YKY, İstanbul, 2008, s. 37. 85 “Kültürler Diyaloğu: C. T. Aytmatov’un Mirası” Uluslararası Yuvarlak Masa Toplantısı Konuşma Metinleri труде высказывает важные замечания относительно трёх основных элементов процесса общения: источника, канала и цели. По его мнению, правильное определение данных со- ставляющих будет в значительной степени способствовать качественному и направленному на убеждение общению. Аристотель считает, что риторика, под которой понимается искусство убеждающей, действенной и красивой речи, имеет сводообразующее значение для процесса общения. Чингиз Айт­матов — выдающийся писатель, родившийся в Киргизии и проживший большую часть жизни в СССР. В сво- ём творчестве он не только описывал жизнь советского обще- ства, но пытался понять человека и рассказать о нём чита- телю. Айт­матов, сказитель-манасчи нашего времени, считал самым главным в жизни «быть и оставаться человеком». В его произведениях успешно слиты такие элементы, как сюжет, талантливое слово, замысел, стиль, идеи и яркое описание природы. Видимо, поэтому его творения с большой любовью читают во всём мире. Все мужчины влюблены в его Джамилю, все бы хотели оседлать иноходца Гульсары, и каждый ребёнок путешествовал бы по морским далям вместе с героем «Белого парохода»3. Разумеется, в нашем выступлении мы не сможем подвергнуть всестороннему анализу все книги Айт­матова. Нашей задачей является исследование риторического нача- ла в некоторых произведениях писателя в свете таких кате- горий, как логос, этос и пафос. Но прежде я считаю необходи- мым изложить теоретические основы риторики Аристотеля, на которые мы будем опираться. 3 Mayramgül Dıykanbayeva, «Hatıralar Işığında Cengiz Aytmatov ve Eserleri», Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi Sayı: 4/1 2015 s. 172. 86 Сборник материалов международного круглого стола «Диалог культур —наследие Ч.Т. Айтматова» Типы воздействия на аудиторию в риторике Аристотеля: логос, этос и пафос4 Аристотель, который считал риторику самым эффектив- ным из всех имеющихся способов убеждения, выделял три типа аргументов: логос, этос и пафос. Древнегреческий мыс- литель, называя первым из трёх аргументов этос, указывает на важность убедительности оратора5 . Убедительности гово- рящему в глазах собеседника придаёт осведомлённость ора- тора в предмете, а также его добродетельный характер. По мнению Аристотеля, добродетельный нрав даже более значим для убеждения. «Обычно, о чём бы ни шла речь, мы больше и легче доверяем хорошим людям»6. Римский ритор Квинти- лиан (30 – 100 г. до н. э.) придерживался той же точки зрения: «Риторика — это искусство хорошо говорить, она затрагивает и все способности говорения, и этичность оратора, потому что невозможно говорить хорошо, не обладая добрым нравом»7. Этос, особенно когда речь идёт о письме, опосредованно или напрямую может фокусироваться на общей человеческой морали. Речь заходит об этосе, если письменное обращение апеллирует к системе ценностей, касающихся человеческих качеств, если оно рассказывает читателям, как оставаться человеком. Однако добродетелей оратора и отсылке к систе- ме ценностей недостаточно, чтобы окончательно убедить со- беседника в чём-либо. Если человек не знает вещей, о кото- рых говорит или пишет, или тема его обращения не обладает внутренним единством, он не сможет донести до собеседника свою мысль и убедить его в чём-либо, только обладая положи- тельными чертами характера или искренно руководствуясь принципами добра и совести. 4 Ayrıntılar için bkz. Muhammet Enes Kala, «Aristoteles’in Retorik Eserine Özel Referansla Duyguları Tanımanın Ahlak Eğitimine Katkıları» Felsefe, Edebiyat ve Değer Sempozyumu Bildirileri, Kahramanmaraş, 2013. 5 Ramage, John D. and John C. Bean, Writing Arguments, Allyn & Bacon, 1998, ss. 81 – 82. 6 Aristoteles, Retorik, s. 38. 7 Michel Meyer, Retorik, çev. İsmail Yerguz, Dost Kitabevi, Ankara, 2009, s. 12. 87 “Kültürler Diyaloğu: C. T. Aytmatov’un Mirası” Uluslararası Yuvarlak Masa Toplantısı Konuşma Metinleri Аристотель, исходя из того, что одного этоса для убеждения недостаточно, переходит ко второму способу убеждения — ло- госу, то есть к способности говорящего или пишущего исполь- зовать логическую аргументацию и к важности внутренне- го единства передаваемого сообщения. Оратор обязан очень хорошо изучить ту тему, на которую собирается говорить с собеседником, а затем должен суметь донести своё посла- ние, предъявляя подходящие, убедительные доказательства. Логос в данном контексте связан со смыслом послания, его внутренними и внешними критериями. Он подчиняет орато- ра и собеседника своим правилам (логическая, фактическая, метафизическая и др. достоверность)8 и, давая возможность собеседнику оценить всеобъемлющую связь между вопросом и ответом, образует общий язык. Аристотель отмечает, что помимо этоса и логоса, для пол- ного убеждения необходим ещё один класс аргументов — па- фос, связанный с духовным состоянием слушателя и эмоцио- нальностью, содержащейся в послании. Согласно Аристотелю, если речь обладает силой для пробуждения в человеке тре- буемых чувств, убеждение может исходить непосредственно и от собеседника. Древнегреческий мыслитель считает, что наши суждения будут отличаться в зависимости от того, вос- принимаем ли мы оратора как друга или врага9. В риторике логос и этос — сферы, которые может контро- лировать оратор, что же касается пафоса, здесь частично кон- троль принадлежит собеседнику. Чтобы усилить эффект вы- ступления, помимо усиления эмоциональной составляющей речи и контролирования чувств собеседника, оратору потре- буется понравиться собеседнику и изучить его духовный мир. «Когда человек относится к другому с любовью, он не видит разницы между качествами человека, которого он любит, и положительными мыслями о нём»10. 8 A.g.e., s. 11. 9 Aristoteles, Retorik, s. 38. 10 Meyer, a.g.e., ss. 28 – 29. 88 Сборник материалов международного круглого стола «Диалог культур —наследие Ч.Т. Айтматова» Платон также говорит о том, что оратор должен узнать со- беседника, чтобы добиться более эффективного воздействия своей речи. Древнегреческий философ в книге «Федр», со- зданной им после труда «Горгий», отмечает, что в основе ри- торики лежат знание и умение, подчёркивает её отличие от риторики софистов, которая имеет целью вводить народ в за- блуждение, выдавая малое за большое, ошибочное за верное. Платон убеждён, что оратор, обладающий добродетелями и не сомневающийся в правильности своего послания, чтобы донести его до собеседника и вызвать перемены в его душев- ном состоянии, должен очень хорошо знать духовный мир человека, к которому он намерен обратиться. «Если главная задача слова состоит в управлении духом, то, чтобы стать хо- рошим оратором, нужно знать, сколько разновидностей духа существует»11. Имеется два способа хорошо узнать своего собе- седника: частичный и целостный. Частичный метод предпо- лагает, что оратор знает состояние, уровень подготовки, инте- рес к заданной теме и цели той публики, к которой намерен обратиться. Целостный метод подразумевает знание на выс- шем уровне общей природы человека. Айт­матов, по нашему мнению, прибегает к целостному методу, на уровне пафоса концентрируется на человеке, обращается к его природе, тем самым воздействуя на чувства людей. Современный человек стоит перед онтологической дилеммой, и в его власти сделать лучший выбор. По мнению Айт­матова, «сегодня каждый из нас столкнулся с тем, что он вынужден быть либо роботом, либо человеком»12. Отталкиваясь от той теоретической схемы, которую мы представили, обратимся к исследованию ритори- ческого начала в творчестве Айт­матова на примере несколь- ких произведений. 11 Platon, Phaidros, çev. Hamdi Akverdi, Maarif Matbaası, İstanbul, 1943, s. 271. 12 Ahmet Kabaklı, Türk Edebiyatı, C. 5, Türk Edebiyatı Vakfı Yay., İstanbul, 1997, s. 1006. 89 “Kültürler Diyaloğu: C. T. Aytmatov’un Mirası” Uluslararası Yuvarlak Masa Toplantısı Konuşma Metinleri Риторическое начало в прозе Айт­матова —  сказителя-манасчи ХХ века Хотя Айт­матов является представителем киргизской куль- туры и советской эпохи, люди со всего мира с удовольствием читают его произведения, видимо, потому, что писатель ста- рался представить в своём творчестве образ человека в целом. Но мы считаем, что ещё одна причина такой популярности скрыта в риторической силе книг Айт­матова. Его творчество пробуждает познавательные силы, совесть и чувства челове- ка, ставит перед ним вопрос о смысле жизни, через самопо- знание заставляет задуматься о человеческой сущности. Мы обратимся к произведениям Айт­матова «Лицом к лицу», «И дольше века длится день…», «Белый пароход», «Первый учитель», «Восхождение на Фудзияму» и «Тавро Кас- сандры» с точки зрения логоса, этоса и пафоса. В этих книгах писатель стремится уловить целостный образ человека с его познавательными способностями, моральными качествами и чувствами. Если мы рассмотрим его подход к пониманию че- ловека, исходя из риторики, то мы увидим, что его творчество затрагивает нашу мыслительную, моральную, эмоциональ- ную и чувственную сферы. К примеру, в романе «И дольше века длится день…» удач- но и внутренне гармонично представлены временные грани событий одного дня. В произведении затрагивается много тем, но с помощью легенды о манкуртах подчёркивается осо- бая важность человеческого разума. Айт­матов уверен, что именно разум представляет собой один из главных факто- ров, который делает человека человеком, что демонстриру- ет на примере сына Найман-Аны — Жоламана. Если мы обратимся к сути, скрытой в повествовании, то услышим при- зыв писателя к разуму, эмоциям и совести читателя. Ман- курт — центральное понятие в романе. Колонисты-захват- чики обвязывают головы пленников верблюжьей шкурой и оставляют их под палящим пустынным солнцем. Сохнущая повязка сжимает голову, в результате мозг уменьшается, и мыслительные способности человека перестают развиваться. 90 Сборник материалов международного круглого стола «Диалог культур —наследие Ч.Т. Айтматова» Он забывает о своём прошлом, его тело и дух подчиняются исключительно приказам хозяина, он отвергает ценности и свою семью. Например, Жоламан, не раздумывая, убивает мать, Найман-Ану. Риторическая сила романа состоит в том, что прежде в читателе рождается чувство сильной эмпатии, затем в произведении демонстрируется важность разума в процессе превращения животного в человека, и звучит при- зыв детерминировать человека как существо, обладающее са- мосознанием, этическими качествами и эмоциями13. В повести «Белый пароход» Айт­матов, обращаясь к вопро- су о воле и морали, также стремится к познанию человека. Совесть, в которой Айт­матов видит средство утешения и спа- сения для человека, — это совесть ребёнка, безымянного ге- роя романа14. Писатель с помощью легенды о матери-оленихе взывает к моральной ответственности человека, жаждет про- будить её, критикуя такие отрицательные качества, как алч- ность, злоба, вероломство, зависть и неблагодарность. Повесть рассказывает о жизни ребёнка и деда Момуна. Мальчик символизирует незапятнанную совесть, которой должен обладать каждый человек. Его мать и отец живут сами по себе, не интересуясь мальчиком, единственный че- ловек, которому не безразлична его судьба, — это дед Мо- мун. Он стремится помочь каждому, кто попал в беду, любит трудиться. Однако старик обладает слабым характером, воз- можно, это и мешает его признанию: он так и не смог найти уважение среди земляков. Единственный человек, с которым у деда Момуна складываются тёплые отношения, — это его внук, чья жизнь строится вокруг рассказываемых дедом ле- генд, сказок и народных повестей. Основополагающей в ро- мане становится легенда о матери-оленихе. В легенде говорится о том, как Рогатая мать-олениха растит девочку и мальчика, которых когда-то отдали Рябой 13 Cengiz Aytmatov, Gün Olur Asra Bedel, Çev. Refik Özdek, Ötüken Yay., Ankara, 2014. 14 Cüneyt Akın, «Cengiz Aytmatov’un Eserlerinde Vicdan», Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi Sayı: 4/4 2015, s. 1566. 91 “Kültürler Diyaloğu: C. T. Aytmatov’un Mirası” Uluslararası Yuvarlak Masa Toplantısı Konuşma Metinleri Хромой Старухе; та должна была их убить, чтобы пресечь киргизский род. Рогатая мать-олениха уводит их с собой, не- смотря на все предупреждения Старухи. Однажды девочка и мальчик женятся, и у них рождается ребёнок. Так продол- жается киргизский род. Однако со временем всё меняется. Люди разбогатели, их сознание помутилось, и они всё реже прислушиваются к голосу совести. Их жизнь заполняют при- творство, роскошь и безнравственность. В их обычаи входит один ритуал: они решают устанавливать на гробницах мара- льи рога. Эта ужасная и жестокая традиция приводит к ис- треблению маралов. Обидевшаяся на людей Рогатая мать-олениха попроща- лась с Иссык-Кулем и увела последних своих детей за вели- кий перевал, в другие горы, где нет людей15. Дед Момун часто рассказывает эту легенду внуку и все- ляет в него надежду, что однажды маралы вернутся. И эта мечта сбывается. Дед Момун и его внук видят в лесу трёх ма- ралов. Мальчик неописуемо взволнован и счастлив. Возвра- щение маралов говорит о том, что человечеству дан послед- ний шанс, что маралы всё ещё верят в людей. Однако зять деда Орозкул и его приятели тоже видят маралов и решают убить одно животное ради мяса. Дед Момун яростно возра- жает. Но слабость его характера приводит к тому, что он пре- даёт ценности, в которые верит, и разрушает доверие своего внука. По принуждению зятя дед Момун убивает марала, и мальчик переживает самое большое разочарование и преда- тельство. Ребёнок, который видит рядом с дедом отрезанную голову марала, содранную шкуру и разрубленное мясо, с чув- ством, которое когда-то испытала к людям Рогатая мать-оле- ниха, с надломленным сознанием и раздавленный морально, представляет, что превращается в рыбу, и бросается в речные воды. В конце романа Айт­матов помещает плач по мальчику, взывая к разуму, совести и чувствам: «Одно лишь могу ска- зать теперь — ты отверг то, с чем не мирилась твоя детская душа. И в этом моё утешение. Ты прожил, как молния, од- 15 Cengiz Aytmatov, Beyaz Gemi, çev. Mehmet Özgül, Nora, İstanbul, 2017, ss. 58 – 74. 92 Сборник материалов международного круглого стола «Диалог культур —наследие Ч.Т. Айтматова» нажды сверкнувшая и угасшая. А молнии высекаются небом. А небо вечное. И в этом моё утешение. И в том ещё, что дет- ская совесть в человеке, как зародыш в зерне, без зародыша зерно не прорастает. И что бы ни ждало нас на свете, правда пребудет вовеки, пока рождаются и умирают люди... Проща- ясь с тобой, я повторяю твои слова, мальчик: «Здравствуй, бе- лый пароход, это я!»16 Всё, что человек делает и говорит, связано со смысловой цепочкой, начальные координаты которой — желание-удо- вольствие-воля-разум-коллективное сознание и Всевышний. Если между этими координатами происходит разлад, че- ловек теряется в духовном путешествии. Айт­матов в своих произведениях указывает на порядок координат. Не стоит устранять из этого ряда желание и удовольствие, они могут стать значимой остановкой в поисках самого себя, благодаря им можно отправиться в лучшее путешествие. Коллективное сознание, которое направляет Всевышний и которому Он даёт силу, порядок и смысл, сформировавшийся вместе с кол- лективным сознанием ум, подчиняющаяся ему воля, которая формирует удовольствие и желание, помогают человеку по- нять себя и наполняют смыслом его путешествие. Если такую основу не заложить, если остановки перемеши- ваются друг с другом, а первая остановка определяется как конечный пункт назначения, человек исчезает, на его место приходит чудовище. А там, где появляется чудовище, пра- вит не мудрость, а насилие, и там нет людей, которые будут взывать к разуму, совести и чувствам. Там живут манкурты, слабые характером Момуны, потерявшие совесть Орозкулы и Ордоки, полагающие, что самые простые эмоции могут стать средством влияния и управления человеком, могут помочь затуманить его разум и совесть. Это мир, в котором нельзя на- слаждаться жизнью. Айт­матов восстаёт против такого мира и, 16 Aytmatov, Beyaz Gemi, s. 182; Ayrıca Beyaz Gemi adlı eserin ahlaki değerlerin inşasında olası fonksiyonunu değerlendiren yazı için bkz. Ayşe Yılmaz Balkan, «Cengiz Aytmatov’un Beyaz Gemi Romanı Örneğinde İnsani Değerlerin Yeniden İnşasında Edebî Eserin Fonksiyonu», Uluslararası Sempozyum İnsani Değerlerin Yeniden İnşası, Cilt 1, Erzurum, 2015, ss. 669 – 675. 93 “Kültürler Diyaloğu: C. T. Aytmatov’un Mirası” Uluslararası Yuvarlak Masa Toplantısı Konuşma Metinleri используя риторику своих произведений, старается убедить в неприемлемости такой жизни, призвав людей к их разуму, совести и чувствам. Эту мысль мы старались продемонстри- ровать на примере двух произведений, но её подтверждают и другие книги писателя. Обратимся к риторическому началу произведений «Лицом к лицу», «Восхождение на Фудзияму», «Первый учитель» и «Тавро Кассандры». В произведении «Лицом к лицу» перед нами разворачи- вается человеческая драма. Автор повествует о процессе пре- вращения животного в человека и человека в животное. Все мы знаем, что животное может стать для другого животного врагом, но человек может быть для другого человека наде- ждой, родиной и другом. Главными героями повести являют- ся Исмаил и его супруга Сеиде. Исмаил дезертировал из армии и не хочет возвращаться обратно, а Сеиде прячет его, несмотря ни на какие сложно- сти. Однако человек меняется, в нём заложено и животное, и человеческое начало, и только в определённых условиях формируется настоящая личность. Бесспорно, путь от живот- ной сути к человеческому облику связан с силой воли, однако, чтобы быть функционально полезной, она нуждается в цель- ном разуме, для правильной работы которого нужен процесс социализации. Желание, чувства, воля и разум свойственны человеку, но они обязательно должны гармонировать друг с другом. В противном случае, если желание питает чувства, те влияют на волю, а воля захватывает разум, тогда перед нами предстанет не человек, а животное. Но если разум влияет на волю, и такая воля формирует чувства и желание, контроли- рует их, то тогда мы имеем дело со здоровой личностью. Нам кажется, что Айт­матов во всех своих произведениях ищет такую личность, в частности, в Сеиде и Исмаиле. В по- вести рассказывается о жизни Сеиде, которой удаётся изба- виться от животного начала и стать личностью, и Исмаиле, который опускается до состояния животного. Произведение «Лицом к лицу» направлено на понимание природы челове- ка как цельной структуры. Айт­матов ярко изображает тоску 94 Сборник материалов международного круглого стола «Диалог культур —наследие Ч.Т. Айтматова» Исмаила, его стремление к свободе, привязанность к супруге и страх её потерять, безысходность перед голодом и бедностью и вместе с тем активную борьбу, которую ведёт Сеиде, чтобы сохранить честь. Воздействуя сначала на чувства читателя, потом на его мораль и затем на разум, эти события отправ- ляют его на поиск ответа на вопрос: «Что значит быть чело- веком?» В одной из последних сцен повести особенно важным представляется то, что каждый хочет быть похожим на Сеиде и восторгается ею. Взгляд Сеиде на Исмаила, который был вынужден украсть у соседей животное, чтобы зарезать его и съесть, и который направил на неё ружьё, оказывает сильное эмоциональное воздействие и заставляет задуматься о морали. «Все больше сокращалось расстояние между ними. Вот они сблизились вплотную, лицом к лицу. И он не узнал прежней Сеиде. Это была другая, незнакомая ему женщина: седоволо- сая, с непокрытой головой, она бесстрашно стояла перед ним, держа на руках сына, и ему вдруг показалось, что она стоит высоко, очень высоко, недоступная в своём скорбном величии, а он бессилен и жалок перед нею»17. В «Восхождении на Фудзияму» перед нами предстают се- меро героев: Мустафаев, Алмагюль, Абаев, Анвар Юсуфбай, Исабек, Гюльджан, Айше Апай. Действие происходит в ла- гере, который жена Мустафаева Алмагюль называет Фуд- зияма. Остальные герои оказываются гостями супружеской пары. Почётный гость лагеря — учитель Айше Апай. Пьеса повествует о прошлом героев, их позициях, жизни и об от- ношениях между ними. Однако чаще всего упоминается имя Сабура, которого нет в лагере. Произведение строится вокруг его личности и посвящено поиску ответа на вопрос, как стать настоящим человеком. Айт­матов снова обращается к данной теме с помощью своих героев, через которых раскрывает не- достатки человека, его страсти, желания, тоску, импульсив- ность, заботы, волнения, корыстолюбие. Хотя произведение и рассказывает об этом, но чёткого ответа на поставленный 17 Cengiz Aytmatov, Yüz Yüze, Elips Kitap, Ankara, 2012, s. 60. 95 “Kültürler Diyaloğu: C. T. Aytmatov’un Mirası” Uluslararası Yuvarlak Masa Toplantısı Konuşma Metinleri вопрос не даёт. Через Айше Апай и Сабура Айт­матов при- зывает победить животное начало и стать человеком, и для этого снова обращается к разуму, совести и чувствам18. Эта тема затрагивается в романе «Тавро Кассандры», где вопросы разума и морали звучат очень отчётливо, и в по- вести «Первый учитель», где рассматриваются этическая и эмоциональная стороны личности. Кассандра, дочь Приама и Гекубы, была предсказательницей, пророчествам которой никто не верил. Она получила пророческий дар от влюбив- шегося в неё Аполлона, однако Кассандра не ответила ему взаимностью, поэтому он сделал так, что к её предсказаниям никто не прислушивался19. Айт­матов написал роман «Тавро Кассандры» в 1996 году. Поражает научно-фантастический сюжет романа, созданного 22 года назад. Интересно и то, что в произведении, которое опередило своё время, вдохновленно рассказывается о космических исследованиях. Хотя довольно плотная логическая ткань романа, связан- ная с космическими изысканиями, научными понятиями и футурологией, увеличивает риторическую силу романа с точ- ки зрения логоса, основная идея произведения заключается в призыве к человеку приумножать добро, таким образом, ро- ман более связан с понятием «этоса» в риторике. Обратимся к краткому содержанию романа. Основными героями произведения выступают космиче- ский монах Филофей, футуролог Борг и его жена, а также корыстолюбивый политик Ордок. Роман начинается с пись- ма, которое из космических глубин написал Папе Римскому Филофей. В письме говорится об открытии, названном «тав- ро Кассандры». Оно напрямую затрагивает всё человечество: тавро Кассандры сообщает человеку о способности ещё не родившегося ребёнка предвидеть события. Некоторые из та- ких эмбрионов готовы появиться на свет, другие не прием- лют ожидающую их жизнь и не хотят рождаться. Филофей 18 Cengiz Aytmatov, Fuji-Yama, çev. Mehmet Özgül, Nora, İstanbul, 2017. 19 Bkz. Levent Bilgi, «Düşünmek için Sıradışı Bir Bilmece: Kassandra Damgası», Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, Kış-2012 Cilt:11 Sayı:39, s. 262. 96 Сборник материалов международного круглого стола «Диалог культур —наследие Ч.Т. Айтматова» обнаружил эти знаки, которые раньше нельзя было увидеть. Если эмбрион не хочет рождаться, на лбу его матери появля- ется небольшое пятно, которое Филофей и называет «тавро Кассандры». Открытие Филофея, о котором он рассказывает в письме, и которое, как он полагает, изменит жизнь всего человечества, состоит в том, что он может сделать видимыми эти пятна на лбу матери с помощью специальных лучей с кос- мической станции. В послании монах говорит о том, что жен- щина с тавро Кассандры, решившая родить ребёнка, причи- няет ему тем самым зло, потому что он не желает появляться на свет, а родившись, становится злым человеком и умножа- ет количества зла в мире. Филофей просит у Папы Римского помощи. Сложности начинаются с того, что это письмо публи- куют в газете, и оно становится достоянием общественности. Близкий друг Борга Ордок баллотируется в премьер-ми- нистры. Узнав, что Борг вернулся домой, Ордок звонит ему и просит, как можно скорее помочь с избирательной кампа- нией. Во время телефонного разговора они обсуждают пись- мо Филофея, сильно взбудоражившее общественность, и Ор- док хочет выстроить свою кампанию, опираясь на реакцию, вызванную посланием. Ордок, который на следующий день должен встретиться с народом, советуется с Боргом, что ему сказать людям по поводу тавро Кассандры. Борг говорит, что открытие имеет большое научное значение, и активно наме- кает, что его необходимо поддержать. Ордок признаёт, что людей нужно вдохновить по поводу открытия. Вскоре начинается встреча с избирателями, её трансли- руют в прямом эфире. Ордок произносит воодушевляющую речь, после чего один из присутствующих спрашивает Ордо- ка, что тот думает об открытии Филофея. Ордок, следуя идее, озвученной во время телефонного разговора, начинает было говорить о поддержке открытия, но чувствуя, что подобное заявление вызовет большое возмущение, вдруг меняет точ- ку зрения, а всю ярость направляет на Борга. Хитрый Ордок говорит, что известный футуролог Борг поддерживает Фило- фея. Кроме того, Ордок добавляет, что Борг виновен во всём происходящем не меньше Филофея. Пользуясь народными 97 “Kültürler Diyaloğu: C. T. Aytmatov’un Mirası” Uluslararası Yuvarlak Masa Toplantısı Konuşma Metinleri настроениями, Ордок заручается поддержкой избирателей и достигает успеха в предвыборной кампании. Борг вместе с супругой в полном молчании, с растерян- ностью и грустью наблюдают за происходящим. Постепенно сказанное Ордоком о Филофее разносится по всему миру, и на улицах начинаются протесты. Борг лишён возможности поделиться своим мнением об открытии, протестующие на- падают на его дом и жестоко убивают футуролога. Филофей узнаёт о трагедии и во всём винит себя. Он уничтожает все записи, связанные с открытием, и кончает жизнь самоубий- ством20. В романе «Тавро Кассандры» Айт­матов затрагивает не- разрешимые вопросы современности. Он рассуждает о смыс- ле жизни, ставит перед читателем выбор, кем тот хочет быть — роботом или человеком, что рождает ещё один во- прос: «Откуда исходит угроза человечеству, и какой выход мы можем найти?»21 Это центральная проблема произведения, имею­щая своей целью воззвать к совести людей и подвигнуть их на поиск самих себя. Последнее произведение, которое нам бы хотелось рассмо- треть, — это повесть «Первый учитель». В ней рассказыва- ется о том, как молодой человек по имени Дюйшен решает открыть для местных ребятишек школу. О его идее в пове- сти рассказывает учившаяся в школе девушка Алтынай. Мы узнаём о борьбе идеалистически настроенного Дюйшена. Он сталкивается с трудностями в своём начинании, вызванными неблагоустройством деревни и отрицательным отношением деревенских жителей к образованию. Дюйшен любит своих учеников, верит, что сможет изменить неверные представле- ния местных жителей о пользе образования. Произведение великолепным образом поднимает вопрос о необходимости самосовершенствования. Любая борьба, связанная с этим процессом, имеет результат, даёт ростки в будущее, только 20 Cengiz Aytmatov, Kassanda Damgası, çev. Ahmet Pirverdioğlu, Nora, İstanbul, 2017. 21 Bilgi, A.g.m., ss. 268 – 270. 98 Сборник материалов международного круглого стола «Диалог культур —наследие Ч.Т. Айтматова» в стремлении к идеалам человек может поддерживать волю к жизни. Повесть, обращаясь к совести и чувствам, имеет целью воодушевить человека, призвать его к самосовершен- ствованию и борьбе22. Заключение В своём творчестве Айт­матов пользуется разными ритори- ческими пластами. Его тексты интересны с точки зрения про- гресса событий, последовательности действий, исторической схемы. Удалив из текста нерациональные элементы, он отсы- лает к риторическому логосу; с помощью сюжетов, прослав- ляющих и множащих добро, строящихся вокруг положитель- ных героев, взывает к этическим началам; будоража чувства и вызывая волнение, обращается к пафосу. В результате произведения писателя производят больший эффект, возрастает сила убеждения. Возможно, поэтому чи- татели по всему миру отождествляют себя с героями прозы Айт­матова и, читая его книги, переживают катарсис. Литература Akın, C., «Cengiz Aytmatov’un Eserlerinde Vicdan», Uluslara­ rası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi Sayı: 4/4 2015. Aristoteles, Retorik, çev. Mehmet H. Doğan, YKY, İstanbul, 2008. Aytmatov, C., Fuji-Yama, çev. Mehmet Özgül, Nora, İstanbul, 2017. Aytmatov, C., Kassanda Damgası, çev. Ahmet Pirverdioğlu, Nora, İstanbul, 2017. Aytmatov, C., Yüz Yüze, Elips Kitap, Ankara, 2012. Aytmatov, C., Beyaz Gemi, çev. Mehmet Özgül, Nora, İstanbul, 2017. Aytmatov, C., Gün Olur Asra Bedel, Çev. Refik Özdek, Ötüken Yay., Ankara, 2014. Aytmatov, C., İlk Öğretmenim, çev. Mehmet Özgül, Nora, İstanbul, 2017. 22 Aytmatov, C., İlk Öğretmenim, çev. Mehmet Özgül, Nora, İstanbul, 2017. 99 “Kültürler Diyaloğu: C. T. Aytmatov’un Mirası” Uluslararası Yuvarlak Masa Toplantısı Konuşma Metinleri Balkan, A., «Cengiz Aytmatov’un Beyaz Gemi Romanı Örneğin­ de İnsani Değerlerin Yeniden İnşasında Edebî Eserin Fonksiyonu», Uluslararası Sempozyum İnsani Değerlerin Yeniden İnşası, Cilt 1, Erzurum, 2015. Bilgi, L., «Düşünmek için Sıradışı Bir Bilmece: Kassandra Damgası», Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, Kış-2012 Cilt:11 Sayı:39, s. 262. Dıykanbayeva, M., «Hatıralar Işığında Cengiz Aytmatov ve Eserleri», Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi Sayı: 4/1 2015. Emiroğlu, İ., Klasik Mantığa Giriş, Elis Yay., Ankara, 2009. Kabaklı, A., Türk Edebiyatı, C.5, Türk Edebiyatı Vakfı Yay., İstanbul, 1997. Kala, M.E., «Aristoteles’in Retorik Eserine Özel Referansla Duyguları Tanımanın Ahlak Eğitimine Katkıları» Felsefe, Edebiyat ve Değer Sempozyumu Bildirileri, Kahramanmaraş, 2013. Meyer, M., Retorik, çev. İsmail Yerguz, Dost Kitabevi, Ankara, 2009. Platon, Phaidros, çev. Hamdi Akverdi, Maarif Matbaası, İstanbul, 1943. Ramage, J. D. and Bean, J., Writing Arguments, Allyn & Bacon, 1998. 100 “Kültürler Diyaloğu: C. T. Aytmatov’un Mirası” Uluslararası Yuvarlak Masa Toplantısı Konuşma Metinleri Cengiz Aytmatov retoriğinin gücü Muhammed Enes Kala Dr. Öğr. Üyesi, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi, Felsefe Bölümü (Türkiye) Giriş: Burhan, cedel, hitabet, safsata ve şiir1 birlikte beş sanatı meydana getirirler. Bu dizgenin tam ortasında, yakiniyyâta ve vehmiyyâta ortak uzaklıkta konumlanan hitabet/retorik, aslında pratik kullanım bakımından bize nötr olarak görünür. Hitabet/Retorik sanatının, onu hem son ikiye, özellikle safsataya hem de ilk ikiye yani burhan ve cedele yaslanarak da ifade edilmeye olanak tanıdığını söz konusu kavramsal zeminde ileri sürmek mümkündür. Ancak bu zeminin inşa edilmesi ve değerlendirilmesi başka bir çalışmanın konusudur. Çalışmamız, Aristoteles’in retoriğe ilişkin çizmiş olduğu çerçeveden hareketle, Cengiz Aytmatov’un bazı eserlerini merkeze almak suretiyle Aytmatov retoriğinin gücünün değerlendirilmesine hasredilecektir. Aristoteles, “Retorik” adlı çalışmasında ikna edici iletişimin yollarını ifade edip, beş sanattan birisi olan retorik/hitabet’in konumunu göstererek, onu, belli bir durumda, elde var olan ikna yollarını kullanma yetisi olarak tanımlar ve insanları ikna etme sanatı olarak görür2. Filozof, söz konusu eserinde iletişim sürecinde üç temel ayak olan, kaynak, kanal ve hedef noktasında çok önemli tespitlerde bulunmuş ve bunları doğru tanımanın iletişimin sağlıklı ve ikna edici olmasına çok büyük katkılar sağlayacağını ifade etmiştir. Aristoteles, ikna edici, etkili ve iyi konuşma 1 İbrahim Emiroğlu, Klasik Mantığa Giriş, Elis Yay., Ankara, 2009, ss. 203- 253. 2 Aristoteles, Retorik, çev. Mehmet H. Doğan, YKY, İstanbul, 2008, s. 37. 308 Сборник материалов международного круглого стола «Диалог культур —наследие Ч.Т. Айтматова» sanatı olarak anlaşılan retoriği, bu iletişim sürecinin üst şemsiyesi olarak anlamlandırır. Cengiz Aytmatov Sovyetler döneminde yaşamış, Kırgızistan’da doğmuş önemli bir yazardır. Aytmatov sadece Sovyet toplumunun serüvenini kaleme almamış, eserlerinde bir bütün olarak insanı anlamaya ve anlatmaya çalışmıştır. En esaslı derdini “insan olmak ve kalmak” olarak belirleyen Çağdaş Manasçı Aytmatov, eserlerinde kurgu, söylem, mesaj, üslup, anlam, bütünlük, doğayı capcanlı kucaklama gibi unsurları başarıyla bir araya getirmiştir. Bu nedenlerle olsa gerek bütün dünya halkları da onun eserlerini severek okumaktadırlar. Onun “Cemile”sine bütün erkekler âşık olmuş, “Gülsarı”sına bütün dünya binmiş, “Beyaz Gemi”si ile bütün çocuklar yolculuk yapmıştır3. Çalışmamız kuşkusuz Aytmatov’un tüm eserlerini tahlil etmeye, onu bütün yönleriyle ortaya koyma başarısı gösteremeyecektir. Yapmaya çalışacağımız şey, Aytmatov’un bazı eserlerinde tebarüz eden retoriği, rasyonellik, ahlakilik ve duygusallık olarak da karşılık bulan retoriğin kendi içsel çerçevesi bağlamında değerlendirmek olacaktır. Ancak ondan önce değerlendirmemize dayanak olacak olan söz konusu teorik zemini Aristoteles’in anlayışı ışığında serimlemek anlamlı olacaktır. Retoriğin İçsel Çerçevesi ya da İkna Yolları Olarak Logos-Ethos-Pathos4 Retoriği ikna yollarından elde olanları en etkili şekilde kullanmayla ilişkilendiren Aristoteles’in zihninde bu yollar logos, ethos ve pathos şeklinde karşılık bulur. Üç ikna yolundan ilkinin ethos (ahlâki karakter) olduğunu ifade eden Aristoteles, bununla hatibin muhatap karşısındaki güvenirliliğine işaret etmek ister. Hatibin, alanına olan hâkimiyetinin muhatabın gözündeki güvenirliliğini ya da inandırıcılığını artırdığı gibi onun ahlâki açıdan erdemli bir karaktere sahip olması da güvenirliliğini artırır5. Aristoteles, ikincisinin yani hatibin erdem sahibi olmasını bu 3 Mayramgül Dıykanbayeva, “Hatıralar Işığında Cengiz Aytmatov ve Eserleri”, Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi Sayı: 4/1 2015 s. 172. 4 Ayrıntılar için bkz. Muhammet Enes Kala, “Aristoteles’in Retorik Eserine Özel Referansla Duyguları Tanımanın Ahlak Eğitimine Katkıları” Felsefe, Edebiyat ve Değer Sempozyumu Bildirileri, Kahramanmaraş, 2013. 5 Ramage, John D. and John C. Bean, Writing Arguments, Allyn & Bacon, 1998, ss. 81-82. 309 “Kültürler Diyaloğu: C. T. Aytmatov’un Mirası” Uluslararası Yuvarlak Masa Toplantısı Konuşma Metinleri ikna yoluyla daha ilişkili olduğunu düşünür. “İyi insanlara ötekilerden daha tam ve daha kolay bir şekilde inanırız, sorun ne olursa olsun bu genellikle doğrudur.”6 Yine Quintilianus (MÖ 30-100) bunu şu şekilde dile getirir: “Retorik iyi söyleme sanatıdır, çünkü hem söylemin tüm yetkinliklerini hem de hatibin ahlâkını kucaklar, çünkü iyi insan olmadan gerçekten iyi konuşmak mümkün değildir.”7 Retorikte ifade bulan “ethos” katmanı, bunlarla birlikte özellikle söz konusu yazı olduğunda, yazıda doğrudan ya da dolaylı olarak insanlığın ortak vicdanını merkeze alabilir. Bu çerçevede yazı, hitap ettiği kişileri, nasıl insan olup, nasıl insan kalmayı başaracaklarına ilişkin bir değerler manzumesini aramaya ve sorgulamaya götürüyorsa, orada ifade bulan retoriğin de “ethos” ögesinden bahsedilebilir görünür. Ancak gerek hatibin erdemli vasfı, gerek yazıda veya söylemde ortaya çıkan insanların değerler manzumesine sevk ediş biçimi, muhatabı ikna etmede etkili olsa da yeterli görünmez. Zira konuştuğu veya yazdığı şey hakkında doğru şeyler bilmeyen ya da konuştuğu veya yazdığı şeylerin içsel tutarlılığı olmayan kişi anlatmak istediğini yalnız olumlu kişisel karakterine, ifade ettiğinin samimi olarak ortak iyiyi ve vicdanı merkeze almasına yaslanarak muhatabına anlatamayacak ve onu ikna edemeyebilecektir. Aristoteles, sadece ‘ethos’un yeterli olmadığından hareketle ikna etmenin ikinci yolu olan ‘logos’a, yani konuşanın veya yazanın mantıksal delillendirmeyi kullanabilme özelliği ve verilmek istenen mesajın iç tutarlılığına geçer. Hatip, muhatabına iletmek istediği mesajı öncelikle çok iyi bilmeli ve ona hâkim olmalıdır. Daha sonra uygun inandırıcı kanıtlar yoluyla mesajı muhatabına iletmeyi başarabilmelidir. Logos, burada mesajın anlamını, bağlı olduğu içsel ve dışsal ölçütleri içerir. Logos, başka bir anlamda hatip ve muhatabı kendi kurallarına (mantıksal-olgusal-metafizik vs. gerçeklikler) bağlamak8 ve soru-cevap arasındaki bütüncül ilişkiyi muhatabın değerlendirebilmesine imkân vererek aralarında ortak dil oluşturmak anlamını muhtevidir. Son olarak ‘logos’un da kâmil anlamda ikna sürecinin sağlanması konusunda yeterli olamadığına değinen Aristoteles’in son ikna yolu ise dinleyicinin ruh hali ve mesajın içerdiği coşkunlukla ilintili olan 6 Aristoteles, Retorik, s. 38. 7 Michel Meyer, Retorik, çev. İsmail Yerguz, Dost Kitabevi, Ankara, 2009, s. 12. 8 A.g.e., s. 11. 310 Сборник материалов международного круглого стола «Диалог культур —наследие Ч.Т. Айтматова» ‘pathos’tur. Aristoteles’e göre konuşma, insanda var olan duyguları istenildiği gibi harekete geçirme kudretine hâkim olursa, ikna doğrudan muhataptan da gelebilir. Aristoteles, bu durumu hatibe dostluk ve düşmanlık duyduğumuz durumlardaki yargılarımızın farklı olduğundan hareketle ifade eder9. Retorikte logos ve ethos bizzat hatibe ait ve onun yönetimi altındayken, pathosta hatip kontrolün yarısını muhataba bırakır. Artık konuşmaya duygu katmanın ve muhatabın duygularını kontrol etmenin yanında, konuşmasının ya da hitabının muhatabın ruhunda meydana getireceği etkileri artırabilmek ve anlayabilmek için onun ruh dünyasını tanıması, ona girmeyi başarması ve kendini muhatabına sevdirmesi de gerekecektir. “İnsan tutkuyla sevdiğinde sevdiği insanın nitelikleri ve onunla ilgili olarak olumlu düşünceler arasında bir fark gözetmez.”10 Kişinin mesajı etkili bir şekilde alabilmesi için tanınması gerekliliğinin önemine Platon’da da rastlamaktayız. O, özellikle “Gorgias” diyalogundan sonra telif ettiği “Phaidros” eserinde, retorik konusunda, sanatı temelinde bilgi ve idman olanı, sofistlerin kullandığı ve sadece küçük şeyi büyük, yanlış şeyi doğru olarak göstererek halkı kandırmayı amaç edinen sofistik retorikten ayırır. Platon, fazilet sahibi olan ve ileteceği mesajı doğruluğundan şüphe duymayan hatibin bunu iletebilmek ve muhatabının ruhunda değişiklikler meydana getirebilmek için muhatabının ruhunu çok iyi tanıması gerektiğine inanarak şunları söyler: “Mademki sözün asıl vazifesi ruhları yönetmektir, o halde usta bir hatip olmak için kaç çeşit ruh olduğunu muhakkak bilmelidir”11. Burada hatibin muhatabı iyi tanımasının yollarından birisi tikel diğeri ise tümeldir. Tikel olan yöntemde, hatibin hitap edeceği kitlenin hazır bulunma halini, seviyelerini, konuya olan ilgilerini, amaçlarını tanımak önemlidir. Ancak tümel olanda ortak olan insan doğasını/fıtratını en iyi şekilde bilmeye çalışmak esastır. Aytmatov bize öyle geliyor ki, retoriğin pathos katmanında insanı merkeze almakta ve ortak insan doğası ekseninde hareket ederek, tümel çerçevede kişilerin duygularını harekete geçirmektedir. O, günümüz insanın ihtiyaçlarını yakından tanımış ve eserlerinde ona ilişkin kapsayıcı ve kucaklayıcı bir yapı çizmeye 9 Aristoteles, Retorik, s. 38. 10 Meyer, a.g.e., ss. 28-29. 11 Platon, Phaidros, çev. Hamdi Akverdi, Maarif Matbaası, İstanbul, 1943, s. 271. 311 “Kültürler Diyaloğu: C. T. Aytmatov’un Mirası” Uluslararası Yuvarlak Masa Toplantısı Konuşma Metinleri çalışmıştır. Günümüz insanı önüne sunuluna ontolojik bir tercihle karşı karşıyadır ve en iyi seçeneği seçmek onun elindedir. Zira Aytmatov’a göre “bugün her birimiz robot veya insan olmak mecburiyetiyle karşı karşıyayızdır.”12 Şimdi Aristoteles’e yaslanmak suretiyle çizmeye çalıştığımız, çalışmamıza teorik bir zemin olan çerçeve içerisinden Aytmatov’un retoriğini, seçtiğimiz bazı eserler üzerinden kısaca değerlendirmeye girişebiliriz. Çağdaş Manasçı Aytmatov’un Retoriğinin Gücü Cengiz Aytmatov’un eserleri, hususi olarak Kırgızistan’ın kelimenin tüm anlamlarıyla kültür tarihi, Sovyet dönemi ile Sovyetlerin dağılmasına tanıklık etse de genel olarak insanı yakalamaya çalıştığından olsa gerek tüm dünya insanları tarafından zevkle okunmaktadır. Çalışmamız bu tespite katılmakla beraber, eserlerindeki retorik gücün imkanının da onu etkili kılan unsurlardan olduğunu iddia edecektir. Zira Aytmatov’un eserleri, muhatabının idrak, vicdan ve his katmanlarını harekete geçirmekte, insana yaşamın anlamını sorgulatmak ve kişinin kendisi eşleniğinde insanı anlamak için onları işe koşmaktadır. Aytmatov’un incelemeye alacağımız eserleri, logos/aklilik, ethos/ vicdanilik ve pathos/duygusallık katmanlarını bulabileceğimizi düşündüğümüz çalışmaları olacaktır. Bunlar Yüz Yüze, Gün Olur Asra Bedel, Beyaz Gemi, İlk Öğretmenim, Fuji-Yama ve Kassandra Damgasıdır. Söz konusu eserlerinde Aytmatov, insanı idrak, vicdan ve his varlığı olarak bütüncül çerçevede yakalamaya çalışır. Onun insanı anlamaya ve sunmaya yönelik üslubu bir retorik zemininden değerlendirildiğinde bizim akli, vicdani, hissi ve duygusal yanımızı harekete geçirmektedir. Mesela, Gün Olur Asra Bedel adlı romanında tek gün içinde olan olaylarının geçmiş, şimdi ve gelecek zaman boyutları içinde nasıl başarıyla ve ciddi içsel tutarlılıkla serimlendiğini görmek gerekir. Bu romanında çok tema olsa da özellikle insanın akli boyutunun ne kadar önemli olduğu, mankurt kavramsallaştırmasıyla birlikte makul bir zeminde anlatılır. Akliliğin bir beşeri insan kılan en merkezi unsurlardan olduğunu Aytmatov, Nayman Ananın oğlu Colaman üzerinden resmeder. Aytmatov’un anlatımına saklanan aslına bakılırsa okuyanının akli yetisiyle 12 Ahmet Kabaklı, Türk Edebiyatı, C. 5, Türk Edebiyatı Vakfı Yay., İstanbul, 1997, s. 1006. 312 Сборник материалов международного круглого стола «Диалог культур —наследие Ч.Т. Айтматова» birlikte duygusallığına ve vicdaniliğine seslenen bir çağrıdır. Aytmatov’un merkezi kavramı kendi kavramsallaştırması olan mankurttur. Sömürgeci, istilacı güçler bir ülkenin çocuklarını, başlarını yaş derilerle/şirlerle sararak kızgın çöl güneşi altında bırakırlar. Bu deriler kurudukça kafaları sıkıştırır. Kafaları sıkıştırılan çocukların beyinleri küçük kalır, zihnî melekeleri de gelişmez. Böylece onlar geçmişini unutur, bedenleriyle ve ruhlarıyla karşı tarafın buyruğu altına girerler, kendi değerlerine ve ailesine sırt çevirirler. Nitekim olaydaki Colaman da anası Nayman Anayı gözünü kırpmadan öldürür. Hikayenin denilebilirse retorik gücü muhatabında öncelikle güçlü bir empati duygusu oluşturduktan sonra beşeriyetten insaniyete evrilen süreçte aklın önemini makul zeminde anlatma başarısı göstererek insanı kendisini idrak, vicdan ve his yetilerinden müteşekkil bir varlık olarak tanımaya çağırır13. Cengiz Aytmatov, Beyaz Gemi adlı romanıyla ise tamamıyla iradeye ve vicdanlara seslenmekte, onları insanı keşfetmek için harekete çağırmaktadır. Aytmatov’un teselli bulduğu ve insanlığa kurtuluş çaresi olarak sunduğu vicdan, Beyaz Gemi romanındaki Adsız Çocuk’un vicdanı, yani Çocuksu Vicdan’dır14. Çağdaş Manasçı Aytmatov, Beyaz Gemi romanında “Maral Ana” efsanesi aracılığıyla insanoğlunun tamahkarlık, hırs, vefasızlık, kıskançlık ve nankörlük gibi olumsuz karakter özelliklerini insanlığın ortak vicdanına seslenip, onu ayağa kaldırmak için tenkit eder. Beyaz Gemi aslında vicdanı kirlenmemiş, her insanım diyenin sahip olması gereken vicdanı temsil eden bir çocuğun dedesiyle yaşadığı olayları anlatır. Çocuğun annesi ve babası kendilerine farklı hayatlar kurarak çocuklarını terk etmişler ve çocuğun yegâne varlığı olarak geriye biricik dedesi kalmıştır. Dede, köyde Momun/Mümin dede diye tanınır. Mümin Dede kimin bir sıkıntısı olsa hemen koşup yardımına giden, sıkışanın her işine koşturan, her işin üstesinden gelen, çok çalışkan birisidir. Ancak ihtiyar Mümin Dede’nin tek zaafı silik bir insan olması, yani şahsiyet silikliğinden olsa gerek kendini kabul ettiren birisi olmamasıdır. Bu da onun çevresinde saygın bir bilge olarak tanınmasına engel oluşturur. Dedenin romanda sıcak bir ilişki kurduğu tek kişi 13 Cengiz Aytmatov, Gün Olur Asra Bedel, Çev. Refik Özdek, Ötüken Yay., Ankara, 2014. 14 Cüneyt Akın, “Cengiz Aytmatov’un Eserlerinde Vicdan”, Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi Sayı: 4/4 2015, s. 1566. 313 “Kültürler Diyaloğu: C. T. Aytmatov’un Mirası” Uluslararası Yuvarlak Masa Toplantısı Konuşma Metinleri torunudur, dede torununa onun hayatını şekillendiren efsaneler, masallar ve halk hikayeleri anlatır. Beyaz Gemi romanına şekil veren hikaye ise Geyik Ana efsanesidir. Efsanede Geyik Ananın, Çopur Topal Nine’ye ortadan kaldırılması için verilen kız ve erkek kardeşin Çopur Topal Ninenin tüm uyarılarına rağmen evlat edinmesi hikayesi işlenir. Geyik Ana ısrarıyla iki kardeşi evlat edinir. Gün gelir bu kız ve erkek evlenmişler ve çocukları olur. Hikaye bu ya Çopur Topal Nine’ye soyun tükenmesi için emanet edilen çocuklar üzerinden böylece Kırgızlar’ın soyu devam eder. Ancak zamanla devran değişmiş ve insanlar zenginleşip idraklerinin üstü örtünmeye, vicdanları körleşmeye başlar. Bu durum onları gösterişe, şatafata ve gayri ahlakiliğe sevk eder. Hatta bunlarla birlikte bir ritüel de o günlerde başlar. Bu ritüel yeni türedi olarak, vefat eden kişilerin mezarının başına bir maral boynuzu koyma şeklinde belirir. Bu kötü ve acımasız adet, maralların soyunu tükenme noktasına getirir. Tüm bu olanlara çok gücenen Geyik Ana geride kalan tüm yavrularını toplayıp Isık Gölle vedalaşıp insanların olmadığı çok uzak bir ülkenin dağlarına sığınır15. Mümin Dede torununa bu efsaneyi sıklıkla anlatmakta ve ona maralların bir gün çıkıp geleceği umudunu ve şevkini vermektedir. Bu rüya bir gün gerçekleşir. Mümin Dede ve torunu ormanda üç maral görürler. Torun tarifsiz şekilde heyecanlı ve mutludur. Maralların geri dönmesi insanoğluna belki de son bir şans daha verildiğini, maralların hala onlardan ümitvar olduğunu gösterir. Ancak dedenin damadı Orozkul ve beraberindeki arkadaşları da maralları görürler ve onlardan birini eti için vurmayı planlarlar. Dede bu görüşe şiddetle karşı çıkar. Ancak onun en belirgin zaafı olan şahsiyet silikliği, inandığı değerlere ve torununun güvenine ihanet etmesine neden olur. Damadı Orozkul’un icbar etmesiyle maralı vuran dede, torununa hayatı boyunca yaşayacağı en büyük hayal kırıklığını ve hatta ihaneti yaşatır. Dedesini maralın kesik başı, yüzülmüş derisi ve parçalanmış etleri arasında gören çocuk zamanında Geyik Ana’nın insanlara karşı hissetmiş olduğu duyguyla idraki kırık, vicdanı parçalanmış olarak kendisini balık olmak üzere köyde akan nehrin sularına bırakır. Aytmatov romanın ardından çocuğa akla, vicdana, hissiyata ve duyguya aynı anda hitap eden bir ağıtla şöyle seslenir: 15 Cengiz Aytmatov, Beyaz Gemi, çev. Mehmet Özgül, Nora, İstanbul, 2017, ss. 58-74. 314 Сборник материалов международного круглого стола «Диалог культур —наследие Ч.Т. Айтматова» “Çocuk ruhunun bağdaşamadığı her şeyi reddettin sen. İşte bunun için avunuyorum. Bir kez çakıp sönen bir şimşek gibi yaşadın sen. Şimşeklerin kaynağı göktür, gök ise sonsuzluktur. İşte bundan dolayı kıvançlıyım. Avunduğum başka bir şey daha var: insanın çocuksu temiz vicdanı tohumun içindeki öz gibidir. Bu öz olmadan hiçbir tohum gelişemez ve bizleri ileride ne beklerse beklesin, insanlar yaşadıkça hak, doğruluk denen bir şey de var olacaktır. Senden ayrılırken senin sözlerini yineliyorum, küçük çocuk ‘Merhaba beyaz gemi, ben geldim!”16 İnsanın eylem ve söylemi bir anlam küresi içerisinde cereyan eder. Bu kürenin koordinat başları ise arzu-haz-irade-akıl-kolektif şuur ve Tanrıdır. Bu koordinatlar birbirini tamamlamazsa insan, anlam yolcuğunda kaybolur. Aytmatov, eserlerinde bir bakıma bu koordinat düzenine de işaret etmektedir. İnsanın arzusunu ve hazzını ortadan kaldırmak değildir mesele. İnsanın arayışında hazzı ve arzuyu anlamlı bir durak olarak belirleme ve onlardan hareketle daha güzel yolculuklara çıkabilmektir asıl olan. Yani Tanrı’nın varlığının güç, düzen, anlam ve yön verdiği bir kolektif bilinç, onunla birlikte şekillenen akıl, böylesi akla tabi olan irade, akla ittiba eden iradeyle şekil alan haz ve arzu insana insanı kavratır ve onun yolculuğunu anlamlı kılar. Söz konusu zemin kurulamaz, duraklar birbirine karıştırılır hatta ilk durak varılması gereken asıl nokta olarak tayin edilirse, insan ortadan kalkar, yeni zemin canavar beşere teslim edilmiş olur. Canavarın olduğu yerde ise hikmet değil, tahakküm bulunur. Burada akla, vicdana ve duyguya seslenecek insanlar yoktur. Mankurtlar, şahsiyeti silik Momunlar, vicdanı buharlaşmış Orozkullar, insanı etkilemenin ve yönlendirmenin yolunun onların akıl ve vicdanını gölgelemek üzere sadece bayağı duygusallık olduğunu düşünen Ordoklar vardır. Öylesi bir dünya yaşama zevki ve istencinden boşandırılmış bir dünyadır. Aytmatov eserleriyle böylesi bir dünyaya başkaldırır, eserlerindeki retoriğin gücüyle de insanları aklen (logos), vicdanen (ethos) ve duygusal (pathos) olarak ikna etmeye çalışır. Bu söylediğimizi şu ana kadar Aytmatov’un sadece iki eseriyle ortaya koymaya çalıştık ancak bunu gerekçelendirebileceğimiz daha çok eseri 16 Aytmatov, Beyaz Gemi, s. 182; Ayrıca Beyaz Gemi adlı eserin ahlaki değerlerin inşasında olası fonksiyonunu değerlendiren yazı için bkz. Ayşe Yılmaz Balkan, “Cengiz Aytmatov’un Beyaz Gemi Romanı Örneğinde İnsani Değerlerin Yeniden İnşasında Edebî Eserin Fonksiyonu”, Uluslararası Sempozyum İnsani Değerlerin Yeniden İnşası, Cilt 1, Erzurum, 2015, ss. 669-675. 315 “Kültürler Diyaloğu: C. T. Aytmatov’un Mirası” Uluslararası Yuvarlak Masa Toplantısı Konuşma Metinleri daha vardır. Şimdi Yüz Yüze, Fuji-Yama, İlk Öğretmenim ve Kassandra Damgası adlı eserlerinden hareketle söz konusu retoriğin gücünü değerlendirmeye devam edelim. Aytmatov, Yüz Yüze adlı eserinde bir insanlık dramını anlatır. Anlattığı Seyde ve İsmail özelinde, beşerden insana olumlu, insandan ise beşere olan olumsuz yolculuğudur. Biz biliriz ki, beşer beşerin kurdu olabilir ancak insan insanın ancak ufku, yurdu ve dostu olabilir. Eser kısaca, askerden hasrete dayanamayıp kaçan İsmail’i ve kendisini eşini saklamak zorunda hisseden Seyde’yi anlatır. İsmail askerden kaçmıştır ve ne olursa olsun geri dönmeyecektir. Seyde ise ne olursa olsun eşini zor şartlarda saklayacaktır. Ancak insan, her şeyiyle sabit varlık değildir, onun canavarlığa ve insanlığa aynı uzaklıkta olan beşer yönü vardır ve bu beşer yönü ancak uygun şartlarda ve iklimde insaniyete inkılap edebilir. Kuşkusuz beşerden insaniyete yolculuk insanın iradesine bağlıdır ama o irade insana yaraşır şekilde işlevsel hale gelebilmesi için doğası bozulmamış akla, akıl ise işleyebilmesi için sosyalliğe muhtaç görünür. Arzu, haz, irade ve akıl yetileri insan içindir, ancak o yetiler birlikte ahenkli çalışabilirse onlar insan için var olabilirler. Aksi halde arzunun hazzı, arzuyla şekillenen hazzın iradeyi, sadece arzu ve haz tarafından şekillenen iradenin ise aklı tutsak ettiği zeminde ortaya insan değil, canavar çıkacaktır. Fakat, aklın iradeye söz geçirdiği, akıllı iradenin ise hazzı ve arzuyu şekillendirdiği, kontrol ettiği zeminde ise ortada beliren varlık insan olacaktır. Aytmatov, tüm eserlerinde bize öyle geliyor ki bu insanı aramaktadır. Yüz Yüze adlı hikayesinde de aradığı ve bulmaya çalıştığı Seyde ve İsmail’in zatında “insan”dır. Eser, beşerden insan olamaya geçişi başaran Seyde ve beşerden canavarlığa inkılap eden İsmail’in hayatlarını bir kesit içinde bize anlatır. Eser, bir bütün olarak insan doğasını anlamaya hasredilmiş yapı arz etmektedir. Aytmatov, İsmail’in özlemini, özgürlüğe olan arzusunu, Seyde’nin eşine bağlılığını ve onu kaybetme korkusunu, insanın açlık ve yokluk karşısındaki çaresizliğini ancak bunlarla beraber Seyde’nin şahsında insanın haysiyetini koruma noktasındaki büyük mücadelesini eserde etkili şekilde ifade eder. Tüm bunlar okuyanın önce duygusunu, sonra vicdanını ve sonra ise aklını harekete geçirerek, insanı kendisine dair, insan olma haline dair bir arayışa ve tavır almaya davet eder. Özellikle, Aytmatov’un eserin son kısmında anlattığı sahnede 316 Сборник материалов международного круглого стола «Диалог культур —наследие Ч.Т. Айтматова» herkesin Seyde’nin şahsında tecessüm etmeyi isteme ve ona özenme tecrübesi oldukça değerlidir. Seyde’nin, muhtaç komşularının hayvanını onlardan çalarak kesip yiyen ve tüfeği kendisine doğrulmuş olan İsmail’e bakışı aslında özellikle duyguya ve vicdana çok şey anlatmaktadır. “Aralarındaki mesafe gittikçe kısalıyordu ve birdenbire yüz yüze geldiler! O zaman Seyde’sini tanıyamadı. Bu kadın, o değildi. Başı açık, saçları ağarmış, kucağında yavrusuyla korkusuzca kendisine bakan bu kadın, o değildi… Birden onu kendisinden fersah fersah uzaktaymış gibi gördü. Kederinin heybetiyle, erişilmez, ulaşılmaz bir yüceliğe kavuşmuştu. (İsmail) onun karşısında kendisi ne kadar güçsüz, ne kadar acınacak haldeydi.”17 Fuji-Yama adlı eserde, Aytmatov, Mustafayev, Almagül, Abayev, Anvar Yusufbay, İsabek, Gülcan, Ayşe Apay isimli yedi karakteri konuşturur. Hikaye, Mustafayev’in eşi Almagül’ün Fuji-Yama olarak adlandırdığı bir kamp yerinde geçer. Ev sahibi, Mustafayev ve eşi Almagül, diğerleri de onların misafiridir. Kampın şeref konuğu ise hepsinin hocası Ayşe Apay’dır. Eserde söz konusu karakterlerinin geçmişleri, zevkleri, yaşam biçimleri ve birbirleriyle olan ilişkileri konu edinir. Ancak eserde ismi en çok geçen, kampta olmasa da Sabur’dur. Aslına bakılırsa hikaye onun şahsında kurulmuş ve insanın nasıl insan olabileceğine ilişkin bir soruya yanıt aramak üzere kurgulanmış görünür. Aytmatov, kahramanlar üzerinden yine insanı arar. İnsanın zaafları, şehveti, arzusu, iştiyakı, acullüğü, kederi, endişesi, menfaatperestliği tüm yönleriyle kahramanlar üzerinden açığa çıkarılır. Eser, insanın tüm bu uzanımları masaya yatırsa da net bir cevap vermez. Ancak Ayşe Apay ve Sabur ekseninde beşeri insan olmaya çağırır, bunu yaparken yine Aytmatov muhatabındaki aklı, vicdanı, hissi ve duyguyu tahrik ederek işe koşmaya çalışır18. Tüm bu hususlar, Aytmatov’un aklilik ile vicdaniliğin daha çok tebarüz ettiğini düşündüğümüz Kassandra Damgası adlı romanında ve vicdanilik ile duygusallığın daha belirgin olduğuna inandığımız İlk Öğretmen hikayesinde de karşımıza çıkmaktadır. Kassandra, Yunan Mitolojisinde Piriam ve Hekuba’nın kızı ve kehanetlerine hiç kimsenin inanmadığı bir kadın kahin olarak bilinir. Kassandra’nın aşkını kazanmak isteyen Apollon, 17 Cengiz Aytmatov, Yüz Yüze, Elips Kitap, Ankara, 2012, s. 60. 18 Cengiz Aytmatov, Fuji-Yama, çev. Mehmet Özgül, Nora, İstanbul, 2017. 317 “Kültürler Diyaloğu: C. T. Aytmatov’un Mirası” Uluslararası Yuvarlak Masa Toplantısı Konuşma Metinleri ona yüksek kehanet yeteneği bahşeder. Fakat Kassandra onun teklifini reddeder. Apollon da buna cevap olarak Kassandra’nın doğru kehanetlerini hiç kimsenin ciddiye almamasına neden olur19. Aytmatov, bu romanı 1996  yılında bitirir, günümüzden 22 yıl önce yazılan romandaki bilim kurgusu gerçekten hayranlık vericidir. Onun zamanının önünde yaşadığını düşündüren romanda uzay çalışmalarına ilham verici tavrı da dikkat çekicidir. Uzay çalışmaları, bilim, bilim insanı, fütüroloji gibi kavramlar ile birlikte oldukça sıkı mantıksal dokusu romanın retorik gücünü aklilik (logos) lehinde artırsa da romanın bizce asıl mesajlarını insanlığın iyilik hazinesini geliştirmek zorunda oluşuna yönlendirmesi retorik gücündeki vicdaniliği (ethos) daha çok merkeze aldığını hissettirmektedir. Şimdi romanda işlenen hikayeyi kısaca da olsa anlatalım. Romanın merkezinde, Filofey adlı bir uzay rahibi, Bork adlı bir gelecek bilimci ve onun eşi, Ordok adlı menfaatperest bir politikacı vardır. Roman, uzayın derinliklerinden Papaya yazılan bir mektupla başlar. Mektubu yazan Filofey’dir. Mektubunda tüm insanları ve hatta insanlığı yakından ilgilendiren, adına Kassanda Damgası dediği buluşundan bahseder. Kassandra Damgası bebeklerin henüz embriyo döneminde dünyada olup bitenleri hissedebilme yeteneğini bize bildirir. Buna göre kimi embriyolar yaşayacağı hayatı kabullenirken, kimileri bu hayata tepki gösterir ve dünyaya gelmek istemezler. Filofey, insanlık boyunca görülemeyen bu işaretlerin kendisi tarafından bulunduğunu söyler. Şayet embriyolar hayata gelmek istemiyorlarsa annelerinin alnında küçük benekler oluştururlar. Filofey, bu benekleri Kassandra Damgası olarak niteler. Filofey’in mektubunda bahsettiği, tüm insanları etkileyeceğini düşündüğü buluşu ise uzay istasyonundan gönderdiği keşif ışınları yardımıyla bu benekleri annelerin alınlarında belli edecek hale getirmesidir. Mektubunda bununla birlikte Filofey, alınlarında Kassandra damgası olan kadınların bu çocukları dünyaya getirmekle onlara kötülük yaptığını, bu embriyoların aslında hayata gelmek istemediklerini, geldikleri takdirde hayatın içinde kötü birer insan olarak yol alıp, insanlığın kötülük haznesini genişleteceklerini anlatıp, Papadan yardım ister. İşin çetrefilleşmesi ise mektubun, bir gazete marifetiyle kamuoyuna duyurulmasıyla başlar. 19 Bkz. Levent Bilgi, “Düşünmek için Sıradışı Bir Bilmece: Kassandra Damgası”, Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, Kış-2012 Cilt:11 Sayı:39, s. 262. 318 Сборник материалов международного круглого стола «Диалог культур —наследие Ч.Т. Айтматова» Bork’un yakın arkadaşı olan Ordok başkanlık seçimlerine adaylığını koymuştur. Ordok, Bork’un eve döndüğünün haberini alınca onu arayarak acil biçimde seçim kampanyasında kendisine yardımcı olması talebinde bulunur. Telefon görüşmesinde ana konu tüm kamuoyunu derinden etkileyen Filofey’in mektubudur ve Ordok da başkanlık kampanyasını o mektuba verilecek tepkiler üzerine kurgulamak istemektedir. Ertesi gün halkla buluşacak olan Ordok Kassandra damgası konusuna ilişkin insanlara ne diyeceğini Bork’a danışır. Bork, bu durumun bilimin ışığında oldukça anlamlı olduğunu ve Filofey’in buluşlarını destekleyecek belgelerin olabileceğini ifade ederek, Filofey’in buluşunun desteklenmesi gerektiğini güçlü imalarla hissettirir. Ardından Ordok, insanları buluş konusunda cesaretlendirmeye gerektiğine ilişkin kabulle görüşmeyi bitirir. Planlanan toplantının saati gelip çatmıştır. Ordok heyecan verici bir konuşma yapar, ancak canlı yayında verilen toplantı sırasında bir vatandaş Ordok’a Filofey konusu hakkında ne düşündüğünü sorar. Ordok, bir gece önceki telefon görüşmesine bağlı kalarak yani Filofey’in desteklenebileceğine ilişkin olarak cümlesine giriş yapar fakat kıvrak bir manevra kabiliyetine sahip olan Ordok, bu açıklamanın büyük bir infiale sebebiyet vereceğini ön görüp anında taraf değiştirir. Ortaya çıkan tüm öfkeyi de bir gün önce telefonda görüştüğü Bork’a yönlendirir. Ünlü fütürolog Bork’un da Filofey’in dediklerine katıldığını halka söyler. Dahası ekler, en az Filofey kadar Bork’un da suçlu olduğunu kamuoyuna beyan eder. Kendisi bu açıklamalarla, halkın duygularını besleyip halkın desteğini almak suretiyle başkanlık yolunda ilerler. Bork, eşiyle beraber olanları şaşkınlık, üzüntü ve sessizlikle izlemektedir. Özellikle Ordok’un dillerinden dökülen Filofey hadisesi dalga dalga tüm dünyaya yayılır. Herkes sokaklarda protestolara başlar. Bork, kendisine buluşla ilgili görüşlerini paylaşma şansı ve imkanı verilmeden evini basan protestocular tarafından hunharca katledilir. Bu üzücü olayın haberini alan Filofey, bütün olup bitenden kendisini sorumlu tutar. Ardından gerçekleştirdiği araştırmanın belge ve kayıtlarını yok ederek, uzayda intihar eder20. Aytmatov, Kassandra Damgası adlı romanında modern hayatın bir türlü çözülemeyen sorunlarını sorgulatmaya çalışır. Okuyucuyu 20 Cengiz Aytmatov, Kassanda Damgası, çev. Ahmet Pirverdioğlu, Nora, İstanbul, 2017. 319 “Kültürler Diyaloğu: C. T. Aytmatov’un Mirası” Uluslararası Yuvarlak Masa Toplantısı Konuşma Metinleri hayatın anlamı problemi ile karşı karşıya getirerek, robot veya insan olmak tercihi ile buluşturur. Bu tercih aynı zamanda olası bir ‘soru’nun da tetikleyicisidir21. ‘İnsanlık için tehdit nereden, nasıl gelmekte ve onlara çareler nasıl üretilebilmektedir?’ Bu soru, romanda insanların vicdanlarını muhatap alarak, onları arayışa sevk etmek için ikna eden merkezi soru olarak belirir. Konumuza ilişkin Aytmatov’un son eseri İlk Öğretmenim adlı uzun öyküsüdür. Öyküde Aytmatov, Düyşen adlı bir gencin, öğretmenlik ufkunu inşa ederken, köy çocuklarına olan hizmetini anlatır. Tabi bu hikayeyi Aytmatov, Düyşen’in emeklerinin üzerinde tezahür eden Altınay isimli bir kıza anlattırır. İdeallere sahip olan Düyşen’in, hem fiziki imkanların elverişsizliğinden hem de köy halkının eğitime olan bakışının olumsuzluğundan meydana çıkan zorluklarla mücadelesini, öğrencilere olan düşkünlüğünü, halkın inandığı yanlış düşünce ve eylem tarzlarını değiştirmeye olan inanmışlığını işleyen eser, insanın nasıl daha çok insan olup kalabileceğine ilişkin etkileyici bir manzara çizmeye çalışır. İnsanın yetkinleşmesine ilişkin hiçbir mücadelenin karşılıksız kalmayacağını, bu mücadelenin geleceğe ilişkin filizler vereceğini, insanın ancak idealleriyle yaşam istencini diri tutabileceğini anlatan hikaye, insanın vicdanına ve hissiyatına seslenerek insanı şevklendirmekte, insana nasıl insan olup kalabileceği sorusunu sordurmakta ve insanı mücadeleye çağırmaktadır22. Sonuç Cengiz Aytmatov Sovyetler döneminde yaşamış, Kırgızistan’da doğmuş önemli bir yazardır. Aytmatov sadece Sovyet toplumunun serüvenini kaleme almamış, eserlerinde bir bütün olarak insanı anlamaya ve anlatmaya çalışmıştır. En esaslı derdini “insan olmak ve kalmak” olarak belirleyen Çağdaş Manasçı Aytmatov, eserlerinde kurgu, söylem, mesaj, üslup, anlam, bütünlük, doğayı capcanlı kucaklama gibi unsurları başarıyla bir araya getirmiştir. Tüm bu hususiyetler onu dünya çapında etkileyici bir yazar kılmaktadır. Bu hususiyetlerin yanında etüdümüz, onu etkili kılan unsurlardan birisinin de eserlerinde tebarüz eden retoriğin gücü olduğunu ortaya koymaya çalışmıştır. 21 Bilgi, A.g.m., ss. 268-270. 22 Aytmatov, C., İlk Öğretmenim, çev. Mehmet Özgül, Nora, İstanbul, 2017. 320 Сборник материалов международного круглого стола «Диалог культур —наследие Ч.Т. Айтматова» Retorik, ikna yollarından elde olanları en etkili şekilde kullanmak olarak karşılık bulur. Aristoteles, retoriği meydana getiren üç katmandan bahseder. Bunlar, aklilikle tüm bakımdan ilgili olan logos, hatip ve muhatabı ahlakilik sarmalında bir araya getiren ethos ve muhatabı duygularıyla tanıyıp onun duygularını harekete geçirmek manasında ifade bulan pathos şeklinde karşılık bulur. Çalışmamız Aytmatov’un bazı eserlerinden hareket etmek suretiyle onların, muhatabının idrak, vicdan ve his katmanlarını harekete geçirmekte, insana yaşamın anlamını sorgulatmak ve kişinin kendisi eşleniğinde insanı anlamak için onları işe koşmakta olduğunu ifade etmektedir. Aytmatov’un incelemeye aldığımız eserleri, logos/aklilik, ethos/vicdanilik ve pathos/duygusallık katmanlarını tefrik edebileceğimiz eserleri olmuştur. Söz konusu eserlerinde Aytmatov, insanı idrak, vicdan ve his varlığı olarak bütüncül çerçevede yakalamaya çalışmaktadır. Onun insanı anlamaya ve sunmaya yönelik üslubu bir retorik zemininden hareketle değerlendirildiğinde bizim akli, vicdani, hissi ve duygusal yanımızı açığa çıkarmaktadır. Aytmatov, eserlerine retoriği oluşturan katmanları açığa çıkarırken, metin içi öncelik-sonralıklara, tutarlılığa, tarihsel dizgeye dikkat ediyor ve aklın doğrudan dışlayacağı gayri makul unsurları metinden uzaklaştırmak suretiyle retorikte akliliğe; sürekli iyiliği yüceltip, insanlığa ilişkin iyilik hazinesini genişleten, eserinde hep iyi karakterlere öykünülen kurgularla vicdaniliğe, duyguyu ve heyecanı sürekli diri tutarak ise duygusallığa dikkat etmektedir. Bu hususiyetler eserlerinin etkileyiciliğini artırmakta ve ikna gücünü yükseltmektedir. Bunlardan dolayı olsa gerek, tüm dünya insanları Aytmatov’un eserlerinde kendilerini bir kahramanla özdeşleştirmekte ve eser bitince ruh dinginliği/katharsise sahip olmaktadır. Kaynakça Akın, C., “Cengiz Aytmatov’un Eserlerinde Vicdan”, Uluslara­rası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi Sayı: 4/4 2015. Aristoteles, Retorik, çev. Mehmet H. Doğan, YKY, İstanbul, 2008. Aytmatov, C., Fuji-Yama, çev. Mehmet Özgül, Nora, İstanbul, 2017. Aytmatov, C., Kassanda Damgası, çev. Ahmet Pirverdioğlu, Nora, İstanbul, 2017. 321 “Kültürler Diyaloğu: C. T. Aytmatov’un Mirası” Uluslararası Yuvarlak Masa Toplantısı Konuşma Metinleri Aytmatov, C., Yüz Yüze, Elips Kitap, Ankara, 2012. Aytmatov, C., Beyaz Gemi, çev. Mehmet Özgül, Nora, İstanbul, 2017. Aytmatov, C., Gün Olur Asra Bedel, Çev. Refik Özdek, Ötüken Yay., Ankara, 2014. Aytmatov, C., İlk Öğretmenim, çev. Mehmet Özgül, Nora, İstanbul, 2017. Balkan, A., “Cengiz Aytmatov’un Beyaz Gemi Romanı Örneğin­de İnsani Değerlerin Yeniden İnşasında Edebî Eserin Fonksiyonu”, Uluslararası Sempozyum İnsani Değerlerin Yeniden İnşası, Cilt 1, Erzurum, 2015. Bilgi, L., “Düşünmek için Sıradışı Bir Bilmece: Kassandra Damgası”, Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, Kış-2012 Cilt:11 Sayı:39, s. 262. Dıykanbayeva, M., “Hatıralar Işığında Cengiz Aytmatov ve Eserleri”, Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi Sayı: 4/1 2015. Emiroğlu, İ., Klasik Mantığa Giriş, Elis Yay., Ankara, 2009. Kabaklı, A., Türk Edebiyatı, C.5, Türk Edebiyatı Vakfı Yay., İstanbul, 1997. Kala, M.E., “Aristoteles’in Retorik Eserine Özel Referansla Duyguları Tanımanın Ahlak Eğitimine Katkıları” Felsefe, Edebiyat ve Değer Sempozyumu Bildirileri, Kahramanmaraş, 2013. Meyer, M., Retorik, çev. İsmail Yerguz, Dost Kitabevi, Ankara, 2009. Platon, Phaidros, çev. Hamdi Akverdi, Maarif Matbaası, İstanbul, 1943. Ramage, J. D. and Bean, J., Writing Arguments, Allyn & Bacon, 1998. 322

Управление турецкими глаголами

ГЛАГОЛЫ SORUSU ПРИМЕРЫ


ВОПРОС ПРЕДЛОЖЕНИЙ

1 ABANMAK
Наваливаться Neye Çocuk sıraya
(чему) abanmıştı.
Nereye Adam üstüme abandı,
(куда) parayı uzattı.
2 ABARTMAK
Преувеличивать Neyi Lütfen bu konuyu
(что-в.п.) abartma!
3 ABONE OLMAK
Подписаться Neye Ben de yeni çıkan
(чему) dergiye abone oldum.
4 ABONE YAPMAK
Подписать Kimi Öğretmen beni de
(кого-в.п.) abone yaptı.
Подписать Neye Ahmet’i “A” dergisine
(чему) abone yaptım.
5 ACELE ETMEK
Торопиться, Nsz. İşe geç kalmamak için
спешить acele ediyor.
6 ACIKMAK
Проголодаться Nsz. Ahmet çok acıkmış.
Nsz. Karnım çok acıktı.
7 ACIMAK
Болеть (орган) Nsz. Elim çok acıyor.
Жалеть Kime Onun çocuklarına
(кому) acıdım.
Neye Sadece arabama
(чему) acıyorum.

10
Становиться Nsz. Bu tereyağı acımış.
горьким
8 ACINDIRMAK
Вызывать Kimi Yoldan geçen
жалость (кого-в.п.) yolcuları kendine
acındırıyordu.
Вызывать Kime Dilenci yalvararak
жалость (кому) kendine acındırıyordu.
9 ACITMAK
Ушибиться Neyi Ali dün kolunu
(что- в.п.) acıtmış.
Делать больно Neyi Mehmet elimi acıttı.
(что-в.п.)
10 AÇIKLAMAK
Разъяснить Neyi Öğretmen bu konuyu
(что-в.п.) geçen hafta
açıklamıştı.
Kime Ben bunu size
(кому) açıklamıştım.
Открыть (тайну) Neyi Gerçeği açıklarsa çok
(что-в.п.) kötü olur.
Огласить Neyi Hâkim kararı açıkladı.
(приговор, (что-в.п.)
решение)
11 AÇILMAK
Открываться Nsz. Birden odanın kapısı
açıldı.
Nsz. Okullar eylülde
açılıyor.
Отчаливать Nereye O gemi dün denize
(куда) açıldı.
Отклеиваться Nsz. Ayakkabımın altı
açılmış.

11
Проясняться Nsz. Hava akşama doğru
açıldı.
Открывать душу Kime O sadece en iyi
(кому) arkadaşına açılıyor.
Делать большие Nsz. Bu ay çok açıldık.
расходы
Разойтись Nsz. Lütfen açılın, ben
doktorum!
12 AÇMAK
Открывать Neyi Lütfen kapıyı açar
(что-в.п.) mısın?
Делать отверстие Ne (что) Hırsız duvarda bir
delik açmış.
Прорубить Ne (что) Buradan bir kapı
açabiliriz.
Говорить о чем-л. Neyi Bu konuyu bir daha
(употр. в (что-в.п.) açma.
отр.форме)
Включать Neyi Burası çok karanlık,
(что-в.п.) ışığı açar mısın?
Выкапывать Ne (что) Babam bahçeye büyük
bir çukur açtı.
Расчистить Neyi Geçen kış bu yolu tam
(что-в.п.) üç saatte açtılar.
Расцветать Ne (что) Ağaçlar ilkbaharda
(çiçek ~) çiçek açarlar.
13 ÂDET EDİNMEK
Брать за правило Neyi Adam başkalarını
(что-в.п.) dolandırmayı âdet
edinmiş.
14 AFALLAMAK
Растеряться Nsz. Adam beni karşısında
görünce birden
afalladı.

12
15 AFFETMEK
Извинять, Kimi Lütfen beni affet!
прощать (кого-в.п.)
16 AĞAÇLANDIRMAK
Озеленять Neyi Biz bu parkı
(что-в.п.) ağaçlandırmalıyız.
17 AĞARMAK
Светать Nsz. Uzun bir bekleyişten
sonra gün ağardı.
Рассветать Nsz. İki saat sonra hava
ağaracak.
18 AĞIRLAMAK
Оказывать прием, Kimi Zeki misafirlerini çok
принимать (кого-в.п.) güzel ağırlamış.
19 AĞIRLAŞMAK
Становиться Nsz. Bu çanta her gün biraz
более тяжелым daha ağırlaşıyor.
Ухудшаться Nsz. Hastanın durumu
günden güne
ağırlaşıyordu.
20 AĞLAMAK
Плакать Nsz. Suat dün çok ağladı.
21 AĞLATMAK
Доводить до слез Kimi Niçin her gün
(кого-в.п.) kardeşini
ağlatıyorsun?
22 AĞRIMAK
Болеть Nsz. Bugün başım çok
(о части тела) ağrıyor.
23 AİT OLMAK
Принадлежать Kime Bana ait olmayan
(кому) eşyaları kullanmam.

13
24 AKILLANMAK
Поумнеть Nsz. Bu adam hiçbir zaman
akıllanmaz.
25 AKMAK
Течь Nsz. Bizim apartmanda
sular akmıyor.
26 AKSATMAK
Срывать (работу) Neyi Ama sen buradaki
(что-в.п.) işini aksatıyorsun.
27 AKTARMAK
Перемешивать, Neyi Kovadaki suyu bidona
переносить, (что-в.п.) aktar.
перевозить, Neye Kovadaki suyu bidona
переливать, (чему) aktar.
пересыпать, Nereden Bu suyu bu kovadan
пересаживать, (откуда) şu bidona aktaralım.
перекладывать Neyi Söylediklerinizi aynen
(что-в.п.) aktardım.
28 ALDANMAK
Заблуждаться Nsz. Ben problem çözüldü
sanıyordum,
aldanmışım.
Ошибочно Neye Ben onun sözlerine
поверить (чему) aldandım.
29 ALDATMAK
Обманывать Kimi Mahmut beni de
(кого-в.п.) aldattı.
30 ALDIRMAMAK
Не обращать Nsz. Bırak, aldırma.
внимания, İstediğini söylesin.
не придавать Neye Sen onun
значения (чему) söylediklerine
aldırma.

14
Kime Sen Ali’ye aldırma.
(кому)
31 ALINMAK
Быть купленным Nsz. Geçen hafta ofise iki
kutu boya alınmıştı.
Обижаться Neye Dün benim
(чему) söylediklerime
alınmış.
Расстраиваться Neyden Galiba yaptığımız
(от чего) şakadan biraz alınmış.
32 ALIŞMAK
Привыкать Neye Ben bu okula çok
(чему) çabuk alıştım.
Kime Çocuk yeni
(кому) arkadaşlarına bir
haftada alıştı.
33 ALIŞTIRMAK
Воспитывать Kimi Çocuğu küçük yaşta
(кого-в.п.) alıştırmak lazım.
Приучать Neye Çocuğu küçük yaşta
(чему) temizliğe alıştırmak
lazım.
34 ALKIŞLAMAK
Аплодировать Kimi Seyirciler sanatçıyı
(кого-в.п.) ayakta alkışladılar.
Neyi En çok, adamın son
(что-в.п.) sözlerini alkışladılar.
35 ALIŞ VERİŞ YAPMAK
Делать покупки Nsz. Dün biraz alış veriş
yaptık.
36 ALMAK
Взять Neyi Bu kalemi al, abine
(что-в.п.) ver.

15
Покупать Ne (что) Dün yeni bir araba
aldım.
Вмещать Neyi Bu valiz elbiselerin
(что-в.п.) hepsini almaz.
Получать Ne (что) Dün eski bir
dostumdan mektup
aldım.
Пропускать Nsz. Gemi birden su
(воду) almaya başladı.
Приглашать Nereye Genç kız bizi misafir
(куда) odasına aldı.
Принимать (душ) Ne (что) Önce güzel bir duş al.
Вытирать (пыль) Neyi Temizlikçi önce
(что-в.п.) tozları aldı.
Забирать Kimi Polisler bir akşam
(в милицию) (кого-в.п.) gelip babamı aldılar.
Простудиться Nsz. Annem biraz soğuk
(soğuk ~) almış.
Захватить Neyi Bin dokuz yüz kırk
(что-в.п.) birde Almanlar
Moskova’yı almak
istediler.
Перенести Neyi Toplantıyı saat beşe
(что-в.п.) aldık.
Красть Neyi Komşunun parasını
(что-в.п.) almış.
37 ANILMAK
Страд. от Nsz. Ünlü şair dün büyük
вспоминать bir törenle anıldı.
38 ANLAMAK
Понимать Neyi Ben bu konuyu
(что-в.п.) anlamadım.
Kimi Türkçe öğretmenimi
(кого-в.п.) çok iyi anlıyorum.

16
Neyi O, benim
(что-в.п.) söylediklerimi yanlış
anladı.
Neyi Bulutları görünce
(что-в.п.) yağmur yağacağını
anladım.
Разбираться Neyden Arabalardan çok iyi
(от чего) anlar.
39 ANLAŞILMAK
Быть понятным Ne (что) Son ders biraz
anlaşılmamış.
Nsz. Anlaşıldı, yarın
pikniğe
gidemeyeceğiz.
40 ANLAŞMAK
Договариваться Kiminle Biz sizinle
(с кем) anlaşmıştık.
Ладить Kiminle Ben Hasan’la çok iyi
(с кем) anlaşıyorum.
41 ANLATMAK
Объяснять, Kime Ben size geçen hafta
рассказывать (кому) anlatmıştım.
Neyi Bu konuyu
(что-в.п.) anlatmıştım.
Nereden- Sen bu konuyu ikinci
Nereye paragraftan sonuna
(откуда- kadar anlat.
куда)
42 ANMAK
Вспоминать Kimi Yedinci
(кого-в.п.) cumhurbaşkanımızı
törenle andık.
Neyi Arkadaşlarla eski
(что-в.п.) günleri andık.

17
43 ARALAMAK
Приоткрывать Neyi Çocuk kapıyı araladı,
(что-в.п.) beni görünce hemen
kaçtı.
44 ARAMAK
Искать Kimi Çocuk, sokakta
(кого-в.п.) annesini arıyordu.
Neyi Sabahtan beri
(что-в.п.) defterimi arıyorum.
Позвонить Kimi Ben akşam seni
(кого-в.п.) ararım.
Nereden İstanbul’dan Remzi
(откуда) aradı.
Сожалеть Neyi Sonra bu günleri çok
(что-в.п.) arayacaksın.
Обыскивать Neyi Polisler herkesin
(что-в.п.) üstünü aradılar.
45 ARAŞTIRMAK
Изучать Neyi Adam, İngiliz tarihini
(что-в.п.) araştırıyordu.
Neyi Polis bütün olayı
(что-в.п.) araştırdı.
Разыскивать Kimi Her yeri araştırdık
(кого-в.п.) ama onu bulamadık.
46 ARITMAK
Очищать Neyi Suları arıtmadan
(что-в.п.) içmeyin.
47 ARIZALANMAK
Ломаться Nsz. Dün buzdolabı bir
daha arızalandı.
48 ARZULAMAK
Желать Neyi Bir gün onunla
(что-в.п.) tanışmayı
arzuluyorum.

18
49 ASMAK
Вешать Neyi Buraya gömleklerini
(что-в.п.) asabilirsin.
Nereye Ceketini askıya as.
(куда)
Nereden Pantolonlarını
(откуда) paçalarından as.
Ne (что) Ben geldiğimde
çamaşır asıyordu.
Вешать (казнить) Kimi Mahkûmu yarın
(кого-в.п.) asacaklar.
50 AŞAĞILAMAK
Унижать Kimi O genelde insanları
(кого-в.п.) aşağılayarak konuşur.
51 ÂŞIK OLMAK
Влюбиться Kime Güzel bir kıza âşık
(кому) oldum.
52 AŞMAK
Преодолевать Neyi Bazı zorlukları aşmak
(что-в.п.) için sabır lazımdır.
Превышать Neyi Toplantı üç saati
(что-в.п.) aşmıştı.
53 ATAMAK
Назначить Kimi Serkan’ı genel müdür
(кого-в.п.) yardımcılığına
atadılar.
Neye Serkan’ı genel müdür
(чему) yardımcılığına
atadılar.
54 ATILMAK
Бросаться Nereye Köpekler birden
(куда) üstüme atıldılar.
Увольняться Nereden Kemal kötü çalıştığı
(откуда) için işten atılmış.

19
Атаковать Nereye Askerler hücum
(куда) emriyle ileri atıldılar.
55 ATIŞMAK
Поссориться Kiminle Dün Kenan’la biraz
(с кем) atıştık.
56 ATIŞTIRMAK
Перекусить Ne (что) Sabahleyin biraz
(о еде) atıştırdım.
Ne (что) Biraz salata atıştırdım.
Моросить Nsz. Dışarıda yağmur
atıştırıyor.
57 ATLAMAK
Прыгать Nereye Kadın birden denize
(куда) atladı.
Перепрыгивать Nereden Hırsız duvardan atladı
(откуда) ve kaçtı.
Садиться Neye Çabuk bir taksiye atla,
(в транспорт) (чему) gel!
Пропускать Ne (что) Bu paragrafta iki
cümle atlamışsın.
58 ATLATMAK
Понуд. от Neyi Yaşlı adam eşeğe
прыгать (что-в.п.) hendeği atlatmaya
çalışıyordu.
Отделаться Ne (что) Sevil geçen ay büyük
bir kaza atlattı.
Пережить, Neyi Borcumuz çok ama bu
преодолевать (что-в.п.) ayı atlatırsak biraz
rahatlarız.
Надувать, Kimi Benimle görüşmemek
обманывать (кого-в.п.) için devamlı beni
atlatıyor.

20
Избавляться Kimi Onu atlatmak için
(кого-в.п.) evde olmadığını
söyledim.
59 ATMAK
Бросать, кидать Kime Birisi Ömer’e taş
(кому) atmış.
Nereye Çocuklar cama taş
(куда) atmışlar.
Добавить Ne (что) Salataya biraz daha
tuz at.
Стрелять Ne (что) Bu gece iki el silâh
attılar.
Ne (что) Babam çok iyi ok atar.
Ударить (tekme ~) Ne (что) Arkadaşına tekme
atmış.
Обвинять (suç ~) Kime Suçu arkadaşına
(кому) atıyor.
Переносить Neyi Mahkeme duruşmayı
(что-в.п.) şubatın on beşine attı.
Выбрасывать Neyi Şunları çöpe atar
(что- в.п.) mısın?
Приставать Kime Parktaki kızlara lâf
(кому) atmış.
Выгонять Nereden Dün onu okuldan
(откуда) attılar.
Биться (о сердце) Nsz. Hastanın kalbi çok
hızlı atıyordu.
Отправить Ne (что) Geçen gün anneme bir
письмо mektup attım.
Отвечать наобум Neyi Sorunun cevabını
(kafadan ~) (что- в.п.) kafadan attım.
Придумывать, Nsz. Sen bir şey anlatırken
привирать biraz atıyorsun.

21
Увольнять Kimi Babamı işten attılar.
(кого-в.п.)
60 AVLAMAK
Охотиться Ne (что) Dün büyük bir keklik
avladık.
61 AVUTMAK
Занимать чем-то Kimi Çocukları belli bir
(кого-в.п.) süre oyuncaklarla
avuttuk.
Neyle Bizi her zaman boş
(с чем) sözlerle avutuyor.
62 AYAKLANMAK
Встать Nsz. Niçin hemen
ayaklandınız? Biraz
daha oturun.
Встать на ноги Nsz. Hasta iki günde
ayaklandı.
Восстать Nsz. Halk, ihtilalden sonra
ayaklandı.
63 AYARLAMAK
Организовать Ne (что) Güzel bir gezi
ayarladık.
Ne (что) Pazara güzel bir
piknik ayarladık.
Заводить (часы), Neyi Ben dün akşam saati
регулировать (что-в.п.) ayarlamıştım.
(что-л.) Neyi Saatimi radyoya göre
(что-в.п.) ayarlamıştım.
Найти Ne (что) Yarına iki araba
(организовать) ayarlamamız lâzım.
Настроить Neyi Artık bütün kanalları
(что-в.п.) ayarladım.

22
64 AYDINLATMAK
Освещать Neyi Küçük projektörler
(что-в.п.) sahayı çok iyi
aydınlatıyorlardı.
Просвещать Kimi Hocam, bizi bu
(кого-в.п.) konuda aydınlattığınız
için teşekkür ederiz.
65 AYIKLAMAK
Перебирать Neyi Pilav yapmak için
(что-в.п.) önce pirincin taşını
ayıklamalısın.
66 AYIP ETMEK
Поступать Nsz. Onu davet etmemekle
нехорошо çok ayıp ettin.
67 AYIPLAMAK
Осуждать Kimi Ayhan’ı
(кого-в.п.) söylediklerinden
dolayı çok ayıpladılar.
68 AYIRMAK
Разделить Neyi Bizim grubu ikiye
(что-в.п.) ayırdılar.
Разлучать Kimi Bizi hiç kimse
(кого-в.п.) ayıramaz.
Выделить Kime Küçük odayı sana
(кому) ayırdık.
Оставить Kime Haydar’a da biraz
(кому) yemek ayırın.
Выбирать Neyi Bunların içinden
(что-в.п.) okuyacağın kitapları
ayır.
Разнимать Kimi Dün kavga eden iki
(кого-в.п.) çocuğu ayırdım.

23
69 AYRILMAK
Делиться Nsz. Türkçe’de yapı
bakımından fiiller
dörde ayrılır.
Увольняться Nereden Ben işten ayrıldım.
(откуда)
Расставаться Kimden Hakan kız
(от кого) arkadaşından ayrılmış.
Покидать, Nereden İki saat önce buradan
уходить (откуда) ayrıldı.
Разводиться Kimden Adam on yıllık
(от кого) karısından ayrılmış.
70 AZARLAMAK
Ругать Kimi Babam kardeşimi
(кого-в.п.) biraz azarladı.
71 BAĞIRMAK
Кричать, орать Nsz. Sen çok bağırıyorsun.
Kime Abim bana çok
(кому) bağırdı.
72 BAĞIŞLAMAK
Жертвовать Kime Şarkıcı, bütün
(кому) servetini kimsesiz
çocuklara bağışladı.
Прощать Neyi Senin bu yanlışını
(что-в.п.) bağışlayamam.
73 BAĞLAMAK
Привязывать Neyi Köpeği bağladın mı?
(что-в.п.)
Nereye Köpeği kulübesine
(куда) bağladım.
Завязывать Neyi Ayakkabısının
(что-в.п.) bağcıklarını bağlıyor.
Связать Kimi Polisler hırsızı sıkıca
(кого-в.п.) bağladılar.

24
74 BAHSETMEK
Разговаривать Neyden Dün arabalardan
(о чем-то, о ком- (от чего) bahsettik.
то) Kimden Biz de tam senden
(от кого) bahsediyorduk!

75 BAKMAK
Смотреть Neye Şu yeşil arabaya
(чему) bakıyordum.

Kime Öğretmen birden bana


(кому) baktı.
Следить Kime Doktor “Kendine iyi
(за собой) (кому) bakmalısın!” demiş.
Смотреть Nereye Afedersiniz, bu
(за товаром) (куда) tezgâha kim bakıyor?
Наблюдать Kime Bu doktor günde on
(кому) hastaya bakıyor.
76 BANTLAMAK
Скрепить скотчем Neyi Şu defteri de
(что-в.п.) bantlayalım.
77 BARIŞMAK
Помириться Kiminle Ben Rıdvan’la dün
(с кем) barıştım.
78 BARIŞTIRMAK
Помирить Kimi Bizi öğretmen
(кого-в.п.) barıştırdı.
Помирить Kiminle Dün Said’le Metin’i
(с кем) barıştırdık.
79 BASMAK
Наступать Nereye Lütfen çimlere
(куда) basmayınız!
Neye Yanlışlıkla Şenol’un
(чему) ayağına bastım.

25
Нажимать Neye Şu düğmeye basarsan
(чему) kapı açılır.
Исполняться Neye Lokman bugün beş
(сколько-то лет) (чему) yaşına bastı.
Наполнять Neyi Bizim bodrumu su
(что-в.п.) bastı.
Накачивать Neye Ön lâstiğe biraz hava
(чему) basmamız lazım.
80 BASTIRMAK
Подавлять Neyi Polis isyanı
(что-в.п.) bastıramadı.
Нажимать Nsz. Olayı çözmemiz için
(со стороны yukardan bastırıyorlar.
руководства)
Нагрянуть Nsz. O saatte misafirler
bastırınca çok
şaşırdık.
Издать Neyi İlk kitabını bastırmak
(что-в.п.) için çok çalıştı.
Начинаться Ne (что) Öğleden sonra birden
yağmur bastırdı.
Подавлять Neyi Heyecanını bastırmak
(что-в.п.) için şarkı söylüyordu.
Одолеть (о сне) Ne (что) Yemekten sonra uyku
bastırdı.
Наступить Ne (что) O gelene kadar
karanlık bastırdı.
Nsz. İkinci yarı bizim
takım çok bastırdı
ama gol atamadı.
81 BAŞARMAK
Завершать с Nsz. Korkma! Sen
успехом başarırsın.

26
Neyi Bu işi ancak sen
(что-в.п.) başarırsın.
82 BAŞLAMAK
Начинать Neye Bugün yeni bir
(чему) konuya başladık.
Начинаться Nsz. Dersler saat sekizde
başlıyor.
Наступать Nsz. Artık kış başladı.
(о времени года)
83 BAŞLATMAK
Дать старт Neyi Hakem maçı erken
(что-в.п.) başlattı.
84 BAŞVURMAK
Обращаться Nereye İki ay önce bir
(куда) fabrikaya başvurdu.
Kime Zam için müdüre
(кому) başvurmalısın.
Прибегнуть Neye Seninle tanışabilmek
(к способу, (чему) için bu yola
методу) başvurdum.
85 BATIRMAK
Топить Neyi Düşmanlar iki
(что-в.п.) gemimizi batırdılar.
Воткнуть Neyi Bıçağı yavaşça
(что-в.п.) tereyağına batırdı.
Запачкать Neyi Bütün elbiselerini
(что-в.п.) batırmışsın.
Разорять Neyi Bütün sermayesini bir
(что-в.п.) yılda batırdı.
Сунуть Neyi Çocuk birden elini
(что-в.п.) boyaya batırdı.
86 BATMAK
Тонуть Nsz. Titanik yirminci
yüzyılda battı.

27
Воткнуться Nereye Elime iğne battı.
(куда)
Садиться Nsz. Güneş saat yedide
(солнце) batıyor.
Застрять Nereye Araba birden çamura
(куда) battı.
Обанкротиться Nsz. Bu krizde bir çok
şirket ve banka battı.
87 BAYATLAMAK
Зачерстветь Nsz. Ekmek bayatlamış.
Устаревать Nsz. Bu haber artık
bayatladı.
88 BAYILMAK
Лишиться чувств Nsz. Genç kız birden
bayıldı.
Обожать Neye Ben bu tatlıya
(чему) bayılıyorum.
Потерять Neyden Bugün açlıktan az
сознание (от чего) daha bayılacaktım.
89 BECERMEK
Справляться Neyi Bu işi ancak o
(что-в.п.) becerebilir.
90 BEĞENMEK
Нравиться Neyi Bu şarkıyı beğendim.
(что-в.п.)
Neyi Senin bu davranışını
(что-в.п.) herkes çok beğendi.
Выбирать Neyi Bu gömleklerden
(что-в.п.) birini beğen.
91 BEKLEMEK
Ждать Ne (что) İki saattir otobüs
bekliyorum.
Kimi Dünden beri seni
(кого-в.п.) bekliyorum.

28
Ожидать Kimden Bunu senden
(от кого) beklemezdim.
92 BENZEMEK
Походить Neye Arabanın rengi şu
(чему) masanın rengine
benziyordu.
Kime Bu çocuk babasına
(кому) benziyor
93 BESLEMEK
Кормить Kimi O anda kadın çocuğu
(кого-в.п.) besliyordu.
Разводить Ne (что) Benim ailem de koyun
besliyor.
Держать Ne (что) Evde kedi, köpek
beslemek tehlikeli
olabilir.
Укреплять Nsz. Eski evi iki yanından
beslemek istiyorlardı.
Питать чувства Ne (что) Nedense bana karşı iyi
duygular beslemiyor.
94 BEZMEK
Надоедать Neyden Artık futbol
(от чего) oynamaktan da
bezdik.
Kimden Senin bu kötü
(от кого) arkadaşlarından
bezdim.
95 BIKMAK
Надоедать Neyden Yürümekten bıktım.
(от чего)
Neyden Senin bu kötü
(от чего) alışkanlıklarından
bıktım.

29
96 BIRAKMAK
Бросать Neyi Babam sigarayı
(что-в.п.) bıraktı.
Оставлять Kime Çocuğu anneme
(кому) bıraktık.
Neyi Ben kitabı masaya
(что-в.п.) bıraktım.
Отпускать Neyi Jale birden ipi bıraktı.
(что-в.п.)
Kimi Öğretmen bizi beş
(кого-в.п.) dakika erken bıraktı.
Перенести Neyi İkinci toplantıyı
(что-в.п.) gelecek haftaya
bırakalım.
Оставить Neyi Artık fotoğrafçılığı
(о профессии) (что-в.п.) bıraktım.
Отпустить Ne (что) Bu sene sakal
(усы, бороду) bırakmak istiyorum.
(не) Сдать Nerede Matematikçi on kişiyi
(экзамен) (где) sınıfta bırakmış.
Отдавать Neyi Bu ayakkabıyı son
(по какой-то (что-в.п.) olarak kaça
цене) bırakırsınız?
97 BİÇMEK
Разрубить Kimi Kılıç adamı ikiye
(кого-в.п.) biçmişti.
Кроить Neyi Terzi benim verdiğim
(что-в.п.) kumaşı yanlış biçmiş.
Жать, косить Neyi Siz ekinleri ne zaman
(что-в.п.) biçersiniz?
Определять цену, Neye Antika bir eşyaya
оценивать (чему) değer biçmek zordur.

30
98 BİLDİRMEK
Сообщать Neyi Ben onun
(что-в.п.) gelmeyeceğini
bildirmek istemiştim.
Kime Bu durumu müdür
(кому) beye bildirmeliyiz.
99 BİLGİLENDİRMEK
Оповещать, Kimi Daha sonra bu konuda
просвещать (кого-в.п.) beni bilgilendirirsiniz.
100 BİLMEK
Знать Neyi Ben bu konuyu
(что-в.п.) bilmiyorum.
Уметь Ne (что) Arkadaşım Rusça
bilmiyor.
Считать (думать) Kimi Biz seni dost
(кого-в.п.) biliyorduk!
101 BİNMEK
Садиться Neye Dün uçağa bindi ve
(о транспорте, (чему) gitti.
лифте)
Садиться Neye Sen ata binmeyi
(о животных) (чему) biliyor musun?
102 BİRİKTİRMEK
Копить Ne (что) Ev almak için para
biriktiriyormuş.
Собирать, Ne (что) Ben de küçükken pul
коллекционирова biriktiriyordum.
ть
103 BİRLEŞMEK
Соединяться Nsz. İki yol burada
birleşiyor.
Объединяться Nsz. İki parti seçimi
kazanmak için
birleştiler.

31
Объединяться Neyle “As” dergisi, “Sis”
(с чем) dergisiyle birleşmiş.
Сходиться, быть Nsz. Bazı konularda
сходным fikirlerimiz birleşiyor.
104 BİRLEŞTİRMEK
Объединить Neyi Biz de iki odayı
(что-в.п.) birleştirdik.
Neyle Biz de salonla küçük
(с чем) odayı birleştirdik.
Neyi İki şirket güçlerini
(что-в.п.) birleşrirdiler.
105 BİTİRMEK
Заканчивать Neyi Ben bu kitabı bitirdim.
(что-в.п.)
106 BİTMEK
Заканчиваться Nsz. Dersler saat beşte
bitiyor.
107 BOĞMAK
Утопить Kimi Arkadaşları onu suda
(кого-в.п.) boğmak istemişler.
Связать Neyi Çuvalın ağzını bir iple
(что-в.п.) boğduk.
Завалить, Kimi Tatilden gelince bizi
осыпать (кого-в.п.) hediyeye boğdu.
Neye Tatilden gelince bizi
(чему) hediyeye boğdu.
Душить Kimi Bu sıcaklar beni
(кого-в.п.) boğuyor.
108 BOĞULMAK
Тонуть Nsz. Ayşe’nin kardeşi
boğulmuş.
Nsz. Dün bizim köpek
boğuldu.

32
Nerede Merâl’in kardeşi gölde
(где) boğulmuş.
Отравиться Neyden Az daha dumandan
(дымом) (от чего) boğulacaktık.
109 BOĞUŞMAK
Схватиться Nsz. Sokak köpekleri her
zamanki gibi
boğuşuyorlardı.
Ссориться Kiminle Dün Ercan’la Şamil
(с кем) yine boğuşmuşlar.
110 BOMBALAMAK
Бомбить Nereyi Askerler şehri
(что-в.п. о bombalamaya
месте) başladılar.
111 BORÇLANMAK
Задолжать Kime Sedat’a 50 bin lira
(кому) borçlandım.
Nereye Bu ay markete çok
(куда) borçlandık.
112 BOŞALMAK
Опустеть Nsz. Bizim üstümüzdeki
daire boşaldı.
Опустеть Nsz. Buzdolabı iki günde
boşaldı.
Не сдержаться Nsz. Ben konuyu açınca
birden boşalıverdi,
hemen ağlamaya
başladı.
113 BOŞALTMAK
Освободить Neyi Kiracılar evi yarın
(что-в.п.) boşaltacaklar.
Высыпать, Nereye Patatesleri bu sepete
выливать (куда) boşalt.

33
Эвакуировать Neyi Çabuk bu binayı
(что-в.п.) boşaltın.
114 BOŞANMAK
Развестись Nsz. İki yıl önce boşanmış.
Kimden İki yıl önce
(от кого) kocasından boşanmış.
Хлынуть Nsz. Vurur vurmaz
çocuğun burnundan
kan boşandı.
115 BOYAMAK
Красить, Neyi Dün kapıyı boyadık.
накрасить (что-в.п.)
Neyi Genç kız önce
(что-в.п.) dudaklarını boyadı.
116 BOZDURMAK
Разменять Ne (что) Ben de dün para
bozdurdum.
117 BOZMAK
Сломать Neyi Said bizim
(что-в.п.) televizyonu bozmuş.
Разменивать Ne (что) On milyon lirayı
(деньги) bozabilir misiniz?
Вредить Neyi Salçalı yemek midemi
(что-в.п.) bozdu.
Помять Neyi Koltuğun örtüsünü
(что-в.п.) bozmayın.
118 BOZULMAK
Сломаться Nsz. Bizim televizyon
bozuldu.
Портиться Nsz. Dün akşamki yemek
bozulmuş.

34
119 BOZUŞMAK
Рассориться Kiminle Geçen gün Gazi’yle
(с кем) bozuştuk, artık
konuşmuyoruz.
120 BÖLMEK
Делить Neyi Otuzu altıya böl.
(что-в.п.)
Neyi Ekmeği üçe böl.
(что-в.п.)
121 BÖLÜŞMEK
Делиться Neyi Bir ekmeği beş kişi
(что-в.п.) bölüştük.
Kiminle Bu ekmeği siz
(с кем) Tarkan’la bölüşün.
122 BULMAK
Найти Ne (что) Bu problemi çözmek
için yeni bir yol
buldum.
Neyi Kalemimi buldum.
(что-в.п.)
Kimi Dün seni bulamadım,
(кого-в.п.) neredeydin?
Изобретать, Neyi Elektriği Edison
открывать (что-в.п.) bulmuştur.
123 BULUNMAK
Находиться Ne (что) Nihayet bu hastalığa
bir çare bulundu.
Находиться Nsz. Ben de beş yıl kadar
Paris’te bulundum.
Иметься в Ne (что) Bu dükkanda her şey
наличии bulunur.
124 BULUŞMAK
Встречаться Kiminle Yarın Meryem’le
(с кем) buluşacağız.

35
125 BUNALMAK
Сильно скучать Nsz. Ben de buralarda
bunaldım.
Задыхаться Neyden Dün sıcaktan çok
(от чего) bunaldık.
126 BUNALTMAK
Понуд. от Nsz. Bu sıcaklar beni
задыхаться bunaltıyorlar.
Надоедать Neyle O da bazen sorularıyla
(с чем) insanı bunaltıyor.
127 BUNAMAK
Выживать из ума Nsz. Yaşlı adam artık
bunamıştı.
128 BURKMAK
Вывихнуть, Neyi Top oynarken bileğini
подвернуть (что-в.п.) burkmuş.
129 BURUŞMAK
Мяться Nsz. Çok oturmaktan
pantolonum buruştu.
Морщиниться Nsz. Belli bir yaştan sonra
cildimiz buruşuyor.
Сводить (о рте) Nsz. Gök hurmadan sonra
ağzım buruştu.
130 BURUŞTURMAK
Мять Neyi Dikkat et,
(что-в.п.) pantolonunu
buruşturma.
Комкать, мять Neyi Benim verdiğim
(что-в.п.) kağıdı buruşturup attı.
131 BUYURMAK
Приказать Neyi- Fatih, bana burayı
Kime temizlememi buyurdu.
(что-в.п.-
кому)

36
Сказать Ne (что) Bir şey mi
buyurdunuz efendim?
Проходить, Nsz. Lütfen önden
следовать buyurunuz.
Пожаловать, Nereye Lütfen salona
входить (куда) buyurun.
Позволить Nsz. Müsaade buyurursanız
biz gidelim artık.
132 BÜKMEK
Скрутить Neyi Çocuk birden kolumu
(что-в.п.) büktü.
Согнуть Neyi Adam kocaman
(что-в.п.) demiri bükmüş.
Сгибать Neyi Yaşlandık, artık
(что-в.п.) dizlerimi
bükemiyorum.
Свернуть, скатать Neyi Halıları büküp
(что-в.п.) kaldırın.
Сучить (нитки) Ne (что) İhtiyar kadın ipek
bükerek geçimini
sağlıyordu.
133 BÜYÜLEMEK
Околдовать, Kimi Kocakarı genç
очаровать, (кого-в.п.) prensesi büyülemişti.
обворожить
Очаровать, Ne-Kimi Adamın konuşmaları
околдовать (что- beni büyüledi.
кого-в.п.)
134 BÜYÜMEK
Расти Nsz. Çocuklar bu yaştan
sonra çok hızlı
büyüyorlar.
Nsz. Bizim kedinin
yavruları büyüdüler.

37
Nsz. Bahçedeki domatesler
henüz büyümemişler.
Вырасти Nsz. Said bugün bir yaş
daha büyüdü.
Перерасти Nsz. Sokaktaki kavga
(о драке) birden büyüdü.
Разрастись Nsz. İstanbul çok hızlı
büyüyor.
135 BÜYÜTMEK
Расширять Neyi Ben de artık işi biraz
(что-в.п.) büyütmeyi
düşünüyorum.
Воспитывать Kimi Biz çocuklarımızı
(кого-в.п.) böyle büyütmedik.
Увеличить Neyi Bu resmi biraz daha
(что-в.п.) büyütmeniz lazım.
Преувеличивать Neyi Bence sen bu olayı
(что-в.п.) biraz büyütüyorsun.
136 CANLANDIRMAK
Оживлять Kimi Bu filmde, bir kız
(кого-в.п.) ölüleri canlandırıyor.
Возрождать Neyi Bu yeni kararlar
(что-в.п.) ekonomiyi biraz
canlandıracaktır.
Играть роль Kimi Aktör, bu filmde
(кого-в.п.) zengin bir iş adamını
canlandırıyor.
137 CAYMAK (VAZGEÇMEK)
Передумать Neyden Zehra, evi satmaktan
(от чего) caymış.
138 CESARET ETMEK
Осмелиться, Neye Ben olsaydım böyle
решиться (чему) bir şeye cesaret
edemezdim.

38
139 CEVAP VERMEK
Поддаваться Neye Hasta, tedaviye cevap
(чему) vermeye başladı.
Отвечать Neye Niçin telefonlara
(чему) cevap vermiyorsunuz?
Отвечать Neye Bu kitap bizim
(чему) gereksinimlerimize
cevap vermiyor.
140 CEVAPLAMAK (YANITLAMAK)
Отвечать, давать Neyi Aşağıdaki soruları
ответ (что-в.п.) cevaplayınız.
141 CEZALANDIRMAK
Наказывать Kimi Çocukları
(кого-в.п.) cezalandırmak doğru
mu?
142 CİLÂLAMAK
Полировать Neyi Sıraları yeniden
(что-в.п.) cilâlamamız lazım.
143 CİLTLEMEK
Переплетать Neyi Bu kitabı da
(что-в.п.) ciltleyelim mi?
144 ÇAĞIRMAK
Звать Kimi Öğretmen seni
(кого-в.п.) çağırıyor.
Пригласить Neye Betül bizi akşam
(Nereye) yemeğine çağırıyor.
чему
(куда)
145 ÇALIŞMAK
Работать Nerede Bekir fabrikada
(где) çalışıyor.
Nsz. Tuncay şimdi
çalışıyor.

39
Nsz. Bizim buzdolabı
çalışmıyor.
Учить уроки Nsz. İlker ders çalışıyor.
Стараться Neye Bilâl Türkçe
(чему) öğrenmeye çalışıyor.
146 ÇALMAK
Красть Ne (что) Bu adam bir ayda
sekiz araba çalmış.
Neyi Hırsız bankadaki
(что-в.п.) bütün paraları çalmış.
Звонить Nsz. Telefon çalıyor,
(о телефоне, bakabilir misin?
звонке)
Играть (на муз. Ne (что) Şenay çok iyi gitar
инструменте) çalıyor.
147 ÇARPMAK
Врезаться Neye Taksi birden otobüse
(чему) çarptı.
Сбить Kime Dün Osman’a bir
(кому) araba çarpmış.
Kime Mert koşarken bir
(кому) çocuğa çarptı.
Ударить, задеть Neye Biraz önce kolumu
(чему) masaya çarptım.
Neye Erol masaya çarptı.
(чему)
Биться Nsz. Hastanın kalbi çok
hızlı çarpıyordu.
Захлопнуться Nsz. Rüzgârdan kapı çarptı.
Умножать Neyi- Sekizi beşle
Neyle çarpacaksın.
(что-в.п.,
с чем)

40
148 ÇATLAMAK
Лопаться Nsz. Kahvaltıda bütün
bardaklar çatladı.
Трескаться Nsz. Soğuktan ellerim
çatladı.
Мучаться, Neyden Vedat da
страдать (от чего) kıskançlıktan çatlıyor.
149 ÇEKİLMEK
Уйти, Ne (что) Kenara çekilmek
отойти isterken düştüm.
Высохнуть Nsz. Gölün bütün suyu
çekilmişti.
Уходить Nereye Akşam olunca herkes
(куда) evine çekildi.
Быть удаленным Nereden Son anda takımlardan
(откуда) biri yarışmadan
çekildi.
Уединиться Nereye Yaşlanınca küçük bir
(куда) köye çekildi.
Отступать Nsz. O gün düşman
çekilmeye başladı.
150 ÇEKİNMEK
Стесняться, Kimden Selim senden çok
робеть (от кого) çekiniyor.
Побаиваться Kimden Bu çocuk sadece
(от кого) babasından çekiniyor.
151 ÇEKİŞMEK
Спорить, Kime Haber vermediğim
пререкаться (кому) için babam bana çok
çekişti.
Бороться Nsz. İki takımda birincilik
için çekişiyor.

41
152 ÇEKİŞTİRMEK
Теребить, дергать Neyi Evladım, paltomu
(что-в.п.) çekiştirip durma.
Сплетничать, Kimi Ayşe de her zaman
злословить, (кого-в.п.) komşularını çekiştirir.
судачить
153 ÇEKMEK
Выхватить Neyi Birden elimdeki kitabı
(что-в.п.) çekti.
Черпать Ne (что) Dün kuyudan beş
kova su çektik.
Снять (деньги) Ne (что) Yarın bankadan para
çekeceğim.
Тянуть Nereden Fuat beni kolumdan
(откуда) çekti.
Nereden Köpek adamı
(откуда) paçasından çekiyordu.
Буксировать Neyi Vinç kenardaki
(что-в.п.) arabaları çekiyordu.
Повесить Ne (что) Araya bir örtü çektik.
(шторы)
Достать Ne (что) Adam polise silâh
(об оружии) çekti.
Вдыхать (içine ~) Nereye Önce temiz havayı
(куда) içine çekti.
Впитать Neyi Pilâv suyunu çekmiş.
(что-в.п.)
Остановиться Nereye Lütfen arabanızı
(на обочине) (куда) kenara çeker misiniz?
Испытывать Ne (что) Fatma çok zorluk
(трудности) çekti.
Задернуть Neyi Perdeleri çeker
(что-в.п.) misiniz?

42
Переписать Neyi Bu yazıyı temize
(что-в.п.) çeker misiniz?
Подводить (глаза) Ne (что) Genç kız gözlerine
sürme çekmişti.
Снимать фильм Ne (что) Şu anda yeni bir film
çekiyoruz.
Фотографировать Ne (что) O çok iyi fotoğraf
çeker.
Телеграфировать Ne (что) Dün anneme telgraf
(telegraf ~) çektim.
Походить Kime Bu çocuğun cimriliği
(кому) sana çekmiş.
Состоять Nsz. Bu yıl şubat yirmi
dokuz çekiyor.
Сесть (об одежде) Nsz. Bu pantolon yıkanınca
çeker.
Вырвать (о зубах) Neyi Doktor üç dişimi
(что-в.п.) birden çekti.
Опошлить Neye Sen de her şeyi kötüye
(kötüye ~) (чему) çekiyorsun.
Допрашивать Neye Polisler onu da
(чему) sorguya çektiler.
Вздохнуть (of ~) Ne (что) Of çekme, faydası
olmaz.
154 ÇEKTİRMEK
Вытащить, Neyi Sabahleyin dişimi
удалять, (что-в.п.) çektirdim.
выдернуть
Создавать Kime Bu çocuk ailesine çok
проблемы для (кому) çektirdi.
кого-то
Понуд. от Nsz. Dün on iki tane
фотографировать vesikalık fotoğraf
çektirdim.

43
155 ÇEVİRMEK
Вертеть Neyi Elindeki kalemi
(что-в.п.) durmadan çeviriyordu.
Поворачивать Neyi Şu masayı biraz
(что-в.п.) çevirelim.
Листать, Neyi Kitabın sayfalarını
переворачивать (что-в.п.) çok hızlı çeviriyorsun.
Задумать Ne (что) Galiba yine sen tuhaf
işler çeviriyorsun!
Переделать Neye Eski bir sarayı otele
(чему) çevirmişler.
Переводить Neyi Bu kitabı çevirmek
(что-в.п.) çok zamanımı aldı.
Обносить Neyle Bahçeyi duvarla
(забором) (с чем) çevirdiler.
Направлять Kime Polis silahını birden
(оружие) (кому) bana çevirdi.
156 ÇIKARMAK
Доставать Ne Çantasından bir kalem
(что) çıkardı.
Увольнять Nereden Patron beni işten
(откуда) çıkardı.
Разуваться, Neyi Ayakkabılarını burada
снимать (обувь) (что-в.п.) çıkarabilirsin.
Снимать Neyi İstersen paltonu
(одежду) (что-в.п.) çıkarma.
(не) Узнавать Kimi Bunu tanıyorum ama
(кого-в.п.) sağdakini
çıkaramadım.
Резаться (о зубах) Ne (что) Bu çocuk diş
çıkarıyor.
Срываться Kimden Başkasına kızmış
(от кого) öfkesini benden
çıkarıyor.

44
Наслаждаться Neyi Şu denizin keyfini
(keyfi ~) (что-в.п.) çıkaralım.
Рвать (тошнить) Neyi Çocuk bütün
(что-в.п.) yediklerini çıkardı.
Выводить пятно Neyi Bu deterjan bu lekeyi
(что-в.п.) çıkarır mı?
Выпускать Ne (что) Yeni bir dergi
(книгу) çıkarmak istiyorum.
Затевать (драку) Ne (что) Bu çocuk her zaman
kavga çıkarıyor.
Заносить Nereye Bütün eşyaları beşinci
(наверх), (куда) kata çıkardık.
поднимать
Вычитать Neyden- Elli sekizden kırk
Neyi dokuzu
(отчего- çıkaracaksınız.
что-в.п.)
157 ÇIKMAK
Выходить Nereden Ben şimdi sınıftan
(откуда) çıktım.
Дать (идею) Kimden Bu fikir Tolga’dan
(от кого) çıktı.
Увольняться Nereden Abim yeni işinden de
(откуда) çıkmış.
Производить Ne (что) Beş kilo sütten bir kilo
( из чего-то) yağ çıkar.
(не) Решить Neyden Bu toplantıdan da
(от чего) birşey çıkmadı.
Выходить Nereden Hapishaneden yeni
(откуда) çıkmış.
Оставаться Ne (что) Herşeyi hesapladık
(в долгу) ben borçlu çıktım.
Вычитать Ne (что) Yirmi sekizden beş
çıkınca kaç kalır?

45
Появиться Nereye Biz geziyorduk birden
(куда) karşımıza çıktı.
Сваливаться Nereden Bu ayakkabı her
(об обуви и (откуда) zaman ayağımdan
украшениях) çıkıyor.
Карабкаться Nereye Sen bu ağaca çıkabilir
(куда) misin?
Подниматься Nereye İki dakikada altıncı
(куда) kata çıktı.
Вспыхнуть Nsz. Sars hastalığı bir yıl
(об эпидемии) önce çıktı.
Выиграть Ne Ona piyangodan bir
(в лотерее) (что) araba çıktı.
Отправляться Nereye Yarın akşam yola
(куда) çıkacağız.
Отстираться Nsz. Gömleğimdeki leke
çıktı.
Вести (о дороге) Nereye Bu sokak nereye
(куда) çıkıyor?
Уходить Neye İki gün önce tatile
(в отпуск) (чему) çıktı.
Идти Neye Pazar günü alış verişe
(за покупками) (чему) çıkabiliriz.
Созреть Nsz. İki hafta sonra çilek
çıkar.
Разразиться Nsz. Birden çok büyük bir
(о буре) fırtına çıktı.
Выпускаться Nsz. Yeni bir dergi çıkmış.
(о книге)
Оказаться Nsz. Dün aldığımız elmalar
çürük çıktı.
Исполняться Nsz. Bak, benim dediğim
çıktı!

46
Шуметь (ses ~) Nsz. Bu sınıfta en çok
senin sesin çıkıyor.
Отлететь Nsz. Bu bisikletin tekeri
çıkmış.
158 ÇILDIRMAK
Сходить с ума, Nsz. Zavallı adam o
терять голову olaydan sonra çıldırdı.
Беситься, Nsz. Bu haberi duyunca
приходить в sinirinden çıldırdı.
бешенство
159 ÇILDIRTMAK
Свести с ума Kimi Bu çocuk bir gün beni
(кого-в.п.) çıldırtacak.
Ne (что) Bu adamın hareketleri
beni çıldırtıyor.
160 ÇİĞNEMEK
Жевать Ne (что) Sabahtan beri sakız
çiğniyor.
Топтать Neyi Çocuk bütün çimleri
(что-в.п.) çiğnemiş.
Пренебрегать, Neyi Sen kuralları
игнорировать (что-в.п.) çiğniyorsun.
161 ÇİZMEK
Рисовать Ne (что) Önce güzel bir uçak
çiz.
Подчеркнуть Neyi Konunun hatlarını
(что-в.п.) çizmek lazım.
Царапать Ne (что) Dikenler elimi çizdi.
Начертить Ne (что) Bir üçgen, iki kare
çiziniz.
162 ÇOĞALMAK
Увеличиться Nsz. Kulübe katılmak
isteyenler çoğaldı.

47
163 ÇÖZMEK
Решать Neyi Bu problemi çözebilir
(что-в.п.) misin?
Развязывать Neyi Önce şu sandalyedeki
(что-в.п.) ipi çözelim.
Разгадать Ne (что) Boş zamanlarımda
(кроссворд) bulmaca çözerim.
164 ÇÜRÜMEK
Сгнить Nsz. Dolaptaki bütün
sebzeler çürümüş.
Износиться Nsz. Arabanın kaportası
çürümüş.
Сгнить Nsz. Üç dişim çürümüş.
165 DAĞILMAK
Рассыпаться Nsz. Elimdeki boncuklar
birden her yere
dağıldılar.
Разрушаться Nsz. O olaydan sonra bütün
aile dağıldı.
166 DAĞITMAK
Раздавать Ne (что) Herkese hediyeler
dağıtırdı.
Neyi Bugünkü gazeteleri de
(что-в.п.) dağıttım.
Приводить в Neyi Sakın odanı dağıtma,
беспорядок (что-в.п.) daha yeni topladım!
167 DALMAK
Нырять Neye Çocuk birden suya
(чему) daldı.
Скрыться Nereye Adam kalabalığa dalıp
(куда) kayboldu.
168 DAMLAMAK
Капать Ne (что) Tavandan devamlı su
damlıyor.

48
Nereye Bütün sular masaya
(куда) damlıyordu.
169 DAMLATMAK
Капать Nereye-Ne Yere su
(куда-что) damlatıyorsun.
Закапать Nereye-Ne Gözlerime damla
(куда-что) damlatmam lazım.
170 DANIŞMAK
Советоваться, Neyi-Kime Bence bu konuyu bir
обсуждать (что-в.п.- bilene danışmalısın.
кому)
171 DANS ETMEK
Танцевать Neyle Muratın en sevdiği
(с чем) müzikle dans
ediyorlar.
Танцевать Kiminle Benimle dans eder
(с кем) misiniz?
172 DARILMAK
Обижаться Kime Özay bana darılmış.
(кому)
173 DAVET ETMEK
Приглашать Kimi Ben sadece Zeynep’i
(кого-в.п.) davet ettim.
Nereye Songül’ü bize davet
(куда) ettim.
Neye Yüksel’i akşam
(чему) yemeğine davet ettim.
174 DAVRANMAK
Действовать, Kime Büyüklere saygılı
вести себя (кому) davranmalıyız.
Доставать Neye Adam birden silâhına
(чему) davrandı.

49
175 DAYAMAK
Опирать, Neyi- Merdiveni ağaca
прислонить Nereye dayadılar.
(что-в.п.-
куда)
Опереться Neyi-Kime Sırtını ona dayamakla
(что-в.п.- kurtulucağını sanma.
кому)
Наставить Neyi- Polis, tabancayı
(об оружии) Nereye adamın başına dayadı.
(что-в.п.-
куда)
176 DAYANIŞMAK
Проявлять Nsz. Bizim dayanışmamız
солидарность lazım.
177 DAYANMAK
Опираться Neye Adam duvara
(чему) dayanmıştı.
Выдержать Nsz. Bu ayakkabı bana iki
yıl dayanır.
Терпеть Neye Bu çocuk bu soğuğa
(чему) dayanamaz.
Nsz. Lütfen, biraz daha
dayan şimdi ambulans
gelecek.
Хватать Nsz. Bu para bize sadece
on gün dayanır.
Ссылаться Neye Sen neye dayanarak
(чему) böyle söyledin?
178 DEFETMEK
Прогонять Kimi- Beni odasından
Nereden defetti.
(кого-в.п.-
откуда)

50
Отталкивать, Kimi Adamı defetmeye
прогонять (кого-в.п.) çalıştım ama olmadı.
179 DEFNETMEK
Хоронить, Kimi- Dün ünlü şarkıcı
погребать Nereye “Şebnem”i
(кого-в.п.- Zincirlikuyu
куда) mezarlığına
defnettiler.
180 DEĞDİRMEK
Понуд. от Neyi-Kime Elini bana değdirdi.
касаться (что-в.п.-
кому)
Задевать Neyi- Sakın, bidonları bir
Nereye yere değdirme.
(что-в.п.-
куда)
181 DEĞERLENDİRMEK
Оценивать Neyi Bu imkanı
(что-в.п.) değerlendirmelisin.
182 DEĞİNMEK
Касаться Neye Mithat Bey önemli bir
(чему) konuya değindi.
Касаться Neye Dün toplantıda bu tür
(чему) konulara hiç
değinmedik.
183 DEĞİŞMEK
Изменяться Nsz. Çocuğun yüzü birden
değişti.
Nsz. Öğleden sonra hava
değişti.
Nsz. Sen çok değişmişsin.
Nsz. Çok yıkanmaktan
gömleğin rengi
değişti.

51
184 DEĞİŞTİRMEK
Переставить, Neyi Haydi, şu odayı biraz
изменять (что-в.п.) değiştirelim.
Поменять Neyi Şimdi oturduğu evi
(что-в.п.) değiştirmek istiyor.
Neyi İlyas yeşil arabasını
(что-в.п.) değiştirmiş.
Neyi Bu para geçmez bunu
(что-в.п.) değiştir.
Neyi Bu gömlek defolu
(что-в.п.) bunu değiştir.
Менять (тему) Neyi Lütfen konuyu
(что-в.п.) değiştirme!
Разменять Ne (что) Benim para
(деньги) değiştirmem lâzım.
185 DEĞMEK
Касаться Nereye Masanın örtüsü yere
(куда) değiyordu.
Nereye Birden eli elime
(куда) değdi.
186 DEKLÂRE ETMEK
Декларировать Neyi Değerli eşyalarınızı
(что-в.п.) deklâre etmelisiniz.
187 DEKORE ETMEK
Украшать, Neyi Mağazayı yeniden
оформлять (что-в.п.) dekore etmeye karar
verdik.
188 DELİNMEK
Порваться,прохуд Nsz. Marketten çıkarken
иться paket birden delindi.
189 DELİRMEK
Сходить с ума, Nsz. Kadın, o olaydan
помешаться sonra delirdi.

52
Выйти из себя, Neyden Adam sinirden
вспылить (от чего) delirmişti.
190 DELİRTMEK
Свести с ума Kimi Bu çocuk bir gün beni
(кого-в.п.) delirtecek.
Вывести из себя Neyden O gün beni sinirimden
(от чего) delirtti.
191 DELMEK
Свернуть Neyi Bu matkap bu duvarı
(что-в.п.) delmez.
Делать дырку, Neyi Hırsızlar tel örgüyü
дырявить (что-в.п.) delmişler.
192 DEMEK
Означать, значить Nsz. Hoşgörü, insanları
sevmek demektir.
Nsz. Masa, Rusça ne
demek?
Говорить Kime Ben sana diyorum.
(кому)
Сказать Neye Sen buna ne dersin?
(чему)
(не) Иметь Nsz. Büyük, küçük demez
значения herkesle arkadaş
olurdu.
(не) Думать Ne (что) Sakın dışarıya
çıkayım deme, hasta
olursun!
193 DEMLEMEK
Заваривать Neyi Sen çayı demle, biz
(что-в.п.) şimdi geliyoruz.
194 DENEMEK
Попробовать Neyi Ben hızlı yazmayı
(что-в.п.) denedim ama olmadı.

53
Neyi Ben bu tatlıyı
(что-в.п.) denedim ama hiç
beğenmedim.
195 DENETLEMEK
Наблюдать, Nereyi Dün belediyeden
контролировать, (что-в.п. о bizim iş yerini
проверять месте) denetlemeye geldiler.
Наблюдать, Kimi Yeni müdür yarın bizi
контролировать, (кого-в.п.) denetlemeye
проверять gelecekmiş.
196 DEPOLAMAK
Хранить Ne (что) Adam on yıllık sigara
depolamış.
197 DERECELENDİRMEK
Оценивать Kimi Öğrencileri
(кого-в.п.) derecelendirmek
kolay değil.
Распределять, Neyi Arabaları kendi
классифи- (что-в.п.) aralarında şöyle
цировать derecelendirebiliriz...
198 DERTLEŞMEK
Жаловаться, Kiminle İnsan herkesle
сетовать (с кем) dertleşemez.
199 DESTEKLEMEK
Поддерживать Kimi Bu konuda biz her
(кого-в.п.) zaman seni
destekliyoruz.
Поддерживать Neyi Sen bizden
(что-в.п.) inanmadığımız bir
projeyi
desteklememizi
istiyorsun.

54
Подпирать, Neyi- Arka duvarı kolonlarla
укреплять Neyle destekleyebiliriz.
(что-в.п.-
с чем)
200 DEVİRMEK
Валить, сгибать Neyi Rüzgar bütün ağaçları
(что-в.п.) devirmişti.
Опрокинуть Neyi Kedi bir sürahi sütü
(что-в.п.) devirdi.
Свергать, Neyi Ülke içindeki bazı
низлагать (что-в.п.) gruplar hükümeti
devirmek istiyorlardı.
Выпить залпом Neyi Çocuk bir dikişte bir
(что-в.п.) litre suyu devirdi.
Заканчивать Nsz. Her hafta bir kitap
(разг.) deviriyor.
201 DEVRİLMEK
Повалиться, Ne (что) Bütün ağaçlar
рухнуть devrilmişti.
Опрокинуться Ne (что) Kedinin çarpmasıyla
sürahi devrildi.
Быть свергнутым Ne (что) Kısa bir süre sonra bu
hükümette devrildi.
202 DİKELMEK
Торчать, стоять Nerede Niye orada
неподвижно (где) dikeliyorsun, içeri gel.
Стоять Nerede Adam bir saattir
неподвижно, (где) durağın önünde
торчать dikeliyordu.
203 DİKKAT ETMEK
Обращать Neye Burada bazı konulara
внимание (чему) dikkat etmek
gerekiyor.

55
Быть Kime Şu adama dikkat et, ne
внимательным, (кому) yapacağı belli olmaz.
осторожным
Заметить Nsz. Ben dikkat ettim, her
akşam geç geliyor.
204 DİKMEK
Сажать Ne (что) Bu sene bahçeye
sadece çiçek diktim.
Шить Neyi Gömleğimin yakası
(что-в.п.) sökülmüş diker misin?
Ne (что) İstersen sana bir takım
elbise dikeyim?
Строить, ставить Ne (что) Sen buraya bir direk
dik.
Ne (что) Şimdi iki ayda bir
apartman dikiyorlar.
205 DİLEMEK
Желать Ne (что) İmtihanda hepinize
başarılar dilerim.
206 DİLENMEK
Просить Nsz. Yaşlı kadın dilenmek
милостыню, zorunda kalmıştı.
побираться
Выпрашивать, Kimden- Kimseyi dinlemiyor
клянчить Ne sonra da bizden
(от кого- yardım dileniyor.
что)
207 DİLİMLEMEK
Резать на кусочки Neyi Ekmeği dilimleyelim
(что-в.п.) mi?
208 DİNLEMEK
Слушать Kimi Evet arkadaşlar, sizi
(кого-в.п.) dinliyorum.

56
Ne (что) Boş zamanlarımda
müzik dinliyorum.
Neyi Doktor kalbimi
(что-в.п.) dinledi, bir şeyim
yokmuş.
Слушаться Neyi Annenin ve babanın
(birinin sözünü ~) (что-в.п.) sözünü dinlemelisin!
209 DİNLENMEK
Отдыхать Nsz. Yarın biraz
dinlenecekmiş.
Nerede İki gün evde
(где) dinleneceğim.
210 DİNMEK
Прекращаться Nsz. Abisi öldükten sonra
dinmedi göz yaşı.
Прекратиться, Nsz. Şiddetli kar yağışı
утихать öğleden sonra dindi.
Прекратиться Nsz. Ne zaman dinecek bu
çocuğun sesi?
Проходить, Nsz. O gün başımın ağrısı
ослабляться bir türlü dinmedi.
211 DİRENMEK
Упираться, Nsz. İndirim yapmamak
упрямиться, için çok direndi.
настаивать на
своем
Nsz. Kapıdaki görevli bizi
Упираться, içeri almamak için
упрямиться, çok direndi.
настаивать на
своем
212 DİRETMEK
Упираться, Nsz. Okula gideceğim diye
упорствовать çok diretti.

57
Упираться, Nsz. Onu işe almam için
упорствовать çok diretti.
213 DİZİLMEK
Выстраиваться в Nsz. Askerler sıraya
ряд, строиться dizildi.
Быть нанизанным Nsz. Bütün boncuklar ipe
dizilmişti.
214 DİZMEK
Нанизывать Neyi- Boncukları bu ipe
Nereye dizeceksin.
(что-в.п.-
куда)
Ставить, Neyi- Kitapları şu rafa
оасполагать в ряд Nereye dizelim.
(что-в.п.-
куда)
215 DOĞMAK
Рождаться Nsz. Ben bin dokuz yüz
ellide doğdum.
Вставать (солнце) Nsz. Sabah saat altıda
güneş doğuyor.
216 DOĞRAMAK
Разрезать Neyi Sen domatesleri
(что-в.п.) doğra.
Разрубить Kimi Filmde adam insanları
(кого-в.п.) doğruyordu.
217 DOĞRULMAK
Выпрямляться Nsz. Bu çivi bir daha
doğrulmaz.
Подниматься, Nsz. Adam bizi görünce
вставать doğruldu, ceketini
ilikledi.

58
218 DOĞRULTMAK
Выпрямить Neyi Sen şu çivileri doğrult.
(что-в.п.)
Направить Neyi Adam birden silahı
(что-в.п.) bana doğrulttu.
219 DOKUMAK
Ткать Ne (что) Bu köyün kızları çok
iyi halı dokuyorlar.
220 DOKUNDURMAK
Понуд. от Neyi Sakın! elini hiçbir
дотрагиваться (что-в.п.) şeye dokundurma.
Уколоть (словом) Nsz Nusret, laf
dokundurmayı çok
sever.
221 DOKUNMAK
Трогать, Neye Lütfen tablolara
прикасаться (чему) dokunmayın!
Kime Tanju’ya bir
(кому) dokundum, hemen
düştü.
Задевать (честь) Neye Ne oldu, gururuna mı
(чему) dokundu?
Вредить Nsz. Balık bana
dokunuyor.
Делать Nsz. Zamanında bana onun
(добро, зло) çok iyiliği dokundu.
Быть сотканным Nsz. Bu halı İstanbul’da
dokunmuş.
222 DOLANDIRMAK
Обманывать Kimi Bu adam herkesi
(кого-в.п.) dolandırıyor.
223 DOLANMAK
Обвиваться Nereye Bahçedeki sarmaşık
(куда) duvara dolanmıştı.

59
Кружить, бродить Nerede Akşama kadar evin
вокруг (где) etrafında dolandı.
Обматываться, Nsz. Karanlıkta ayağıma
обвиваться bir şeyler dolandı.
Путаться под Nsz. Çocuklar ayağımızın
ногами altında dolanıyorlar.
Распространяться Nsz. Sonra bu hikaye
dillerde dolanmaya
başlamış.
224 DOLAŞMAK
Гулять Nerede Dün biraz parkta
(где) dolaştık.
Kiminle Arkadaşlarla biraz
(с кем) dolaşabilir miyiz?
Кататься Neyle İstersen bugün de
(с чем) sandalla dolaşalım.
Путаться Nsz. Bu ipler birbirine
(birbirine ~) dolaşmış.
Бродить (искать) Nsz. Orayı bulmak için çok
dolaştık.
Течь (по чему-то) Nerede Kan damarlarımızda
(где) dolaşır.
225 DOLAŞTIRMAK
Водить, возить Kimi Taksici bizi boş yere
(кого-в.п.) tam iki saat dolaştırdı.
Прогулять, Kime-Neyi Halit bana şehri
показать (город) (кому- dolaştırdı.
что-в.п.)
Выгуливать Neyi Sabahları köpeğimi
(что-в.п.) dolaştırıyorum.
Запутывать Neyi Bizim küçük oğlan
(что-в.п.) bütün ipi dolaştırmış.

60
226 DOLDURMAK
Заполнять Neyi Mutfaktaki bütün
(что-в.п.) bidonları doldurdum.
Neyi Lütfen bu anketi
(что-в.п.) doldurun!
Исполняться Neyi Fatih şubatta altısını
(сколько-то лет) (что-в.п.) dolduruyor.
Заряжать Neyi Adam silahını
(что-в.п.) doldurdu ve
beklemeye başladı.
227 DOLMAK
Заполняться Nsz. Bütün bidonlar doldu.
Наполняться Nereye Bütün su odaya doldu.
(куда)
Истекать Nsz. Sayın yarışmacılar
(о времени) süreniz doldu.
228 DONATMAK
Украшать, Neyi- Odayı çiçeklerle
декорировать Neyle donatmış.
(что-в.п.-
с чем)
Сервировать Neyi- Masayı en güzel
Neyle yemeklerle
(что-в.п.- donatmıştı.
с чем)
Украшать Neyi- Bütün şehri
Neyle bayraklarla donattılar.
(что-в.п.-
с чем)
229 DONDURMAK
Заморозить Neyi Bu yılki soğuk bütün
(что-в.п.) ağaçları dondurdu.
Заставлять Kimi Bu soğuk insanı
мерзнуть (кого-в.п.) donduruyor.

61
Заморозить Neyi Adamın bütün banka
(перен.) (что-в.п.) hesaplarını
dondurmuşlar.
230 DONMAK
Замерзать Nsz. Yaşlı adam soğuktan
donmuştu.
Nsz. Bu soğukta bütün
meyveler donar.
231 DOYMAK
Наедаться Nsz. Teşekkür ederim, ben
doydum.
(не) Уставать Neye Galiba bu çocuk
(чему) hiçbir zaman oyuna
doymayacak.
232 DOYURMAK
Кормить Kimi Bebeği biraz önce
(кого-в.п.) doyurdum.
Neyi Köpek yavrularını
(что-в.п.) sırayla doyuruyordu.
233 DÖKMEK
Разлить, пролить, Neyi Bu suyu sen mi
налить (что-в.п.) döktün?
Nereye Bir bardak suyu yere
(куда) döktü.
Вылить, Nereye Tabakta kalanları çöpe
выбрасывать (куда) dök.
Сбрасывать Neyi Sonbaharda ağaçlar
(что-в.п.) yapraklarını dökerler.
Обливать, Nereye Çocuk yemeği üzerine
пачкать (куда) döktü.
Заливать Nereye Buraya beton
(куда) dökmeliyiz.

62
234 DÖKÜLMEK
Разлиться Nereye Birden su yere
(куда) döküldü..
Падать Nsz. Sonbaharda ağaçların
(о листьях) yaprakları dökülür.
Впадать Nereye Volga nehri
(куда) Karadeniz’e mi
dökülüyor?
235 DÖNDÜRMEK
Вращать, вертеть Neyi Bu mekanizma da
(что-в.п.) çarkları döndürüyor.
Заставить Kimi Telefon etti beni de
вернуться, (кого-в.п.) yarı yoldan döndürdü.
возвращать
Возвращать Kimi Küçük kızı kapıdan
(кого-в.п.) boş döndürmek
istemiyordu.
236 DÖNMEK
Вертеться Nsz. Dünya dönüyor.
Повернуться Kime Öğretmen bana döndü
(кому) ve: “Sen git” dedi.
Возвращаться Nereye Saat dörtte eve döndü.
(куда)
Nereye İşten eve dönerken
(куда) onu gördüm.
Вернуться Nereden Tatilden dönerken
(откуда) kaza yapmışlar.
Nereye Yarın eve dönüyorlar.
(куда)
Повернуться Neyi Bana sırtını dönmüştü.
(что-в.п.)
Повернуть Nereye Araba birden sağa
(куда) dönüp kayboldu.

63
Превратиться Neye Burası hababam
(чему) sınıfına dönmüştü.
237 DÖNÜŞMEK
Меняться, Neye Narın yeşil rengi
принимать (чему) zamanla kırmızıya
другой вид dönüşüyor.
Превращаться Neye Dev, istediği an bir
(чему) fareye
dönüşebiliyordu.
238 DÖŞEMEK
Стлать, застилать Nereye-Ne Yerlere halı döşedik.
(куда-что)
Облицовывать Nereye Duvara fayans
(куда) döşedik.
Обставить Neyi Yeni daireyi baştan
(мебелью) (что-в.п.) sona döşedik.
239 DÖVMEK
Бить Kimi Dün bazı çocuklar
(кого-в.п.) kardeşimi dövmüşler.
Ударяться о берег Neyi Dalgalar kıyıyı
(что-в.п.) dövüyorlardı.
Ковать Ne (что) Demirciler demir
dövüyor.
240 DÖVÜŞMEK
Драться Kiminle Dün İbrahim’le
(с кем) dövüştük.
241 DUA ETMEK
Молиться Kime Bize verdiği her şey
(кому) için tanrımıza dua
etmeliyiz.
Молиться Nsz. Bu işimin olması için
her gün dua ediyorum.

64
Молиться (в знак Kime Zavallı kadın,
благодарности) (кому) yardımlarımızdan
dolayı bize çok dua
etti.
242 DURAKLAMAK
Приостанав- Nsz. Bu ara işlerimiz
ливаться durakladı.
Nsz. Adam beni görünce
önce biraz durakladı.
243 DURDURMAK
Останавливать Ne (что)Biz de hemen bir taksi
durdurduk.
Останавливать, Kimi Dün yine beni trafik
задержать (кого-в.п.) polisi durdurdu.
Прерывать, Neyi Amerika uzay
прекращать (что-в.п.) çalışmalarını
durdurdu.
244 DURGUNLAŞMAK
Успокаиваться, Nsz. Dalgalar kesildi, göl
становиться durgunlaştı.
неподвижным,
утихать
Успокаиваться, Nsz. Jale, o olaydan sonra
становиться çok durgunlaştı.
вялым,
задумчивым
245 DURMAK
Останавливаться Nsz. Adam birden durdu ve
bana çok sert baktı.
Nsz. Araba tam önümde
durdu.
Nerede Orada birkaç gün
(где) durduktan sonra geri
döndü.

65
Вставать Nsz. İkinci motor da durdu.
Стоять Nerede Ayakta durma, şöyle
(где) geç!
Стоять (о делах) Nsz. Daha bütün işlerimiz
duruyor, yarına
bitirmeliyiz.
Nsz. A-Sen yeşil arabayı
sattın mı? B-Yok,
duruyor.
Прекращаться, Nsz. Dün gece yağmur hiç
переставать durmadı.
246 DURULAMAK
Ополаскивать Neyi Bulaşıkları
(что-в.п.) sabunladıktan sonra
durularsın.
247 DUYGULANMAK
Быть тронутым Nsz. Öğretmen, bu olay
karşısında çok
duygulandı.
248 DUYMAK
Услышать Neyi Biraz önceki
(что-в.п.) gürültüyü duydun mu?
Слышать Kimi Ben seni hiç
(кого-в.п.) duymuyorum.
249 DUYULMAK
Слышаться, быть Nsz. Bu haber duyulursa
услышанным çok kötü olur.
Слышаться, быть Nsz. Yan odadan bütün
услышанным konuştuklarınız
duyuluyordu.
250 DUYURMAK
Сообщать, Neyi-Kime Bu haberi bütün
распространять (что-в.п.- öğrencilere
кому) duyurmamız lazım.

66
Сообщать Neyi Sınav tarihini
(что-в.п.) duyurmak gerekiyor.
251 DÜĞMELEMEK
Застегивать на Neyi Çocuk gömleğin
пуговицы (что-в.п.) kolunu
düğmeleyemiyordu.
252 DÜĞÜMLEMEK
Завязывать узлом Neyi Bağladıktan sonra
(что-в.п.) ipleri çok sıkı
düğümlemişler
253 DÜŞLEMEK
Neyi Ben de onunla
Мечтать, грезить (что-в.п.) tanışacağım günü
düşlüyorum.
254 DÜŞMEK
Упасть Nereye Adam ikinci kattan
(куда) yere düştü.
Nereden Ağaçtan düştüm.
(откуда)
Nsz. Futbol oynarken
düşmüş.
Nerede Bahçede düşmüş.
(где)
Быть Kime Bunu söylemek bana
вынужденным (кому) düştü.
что-то делать
Предчувствовать Ne (что) Birden içime bir
(korku ~) korku düştü.
Излишне Neye Siz bu çocuğun üstüne
заботиться (чему) fazla düşüyorsunuz.
Быть в Kime Orada bana sadece
безвыходном (кому) susmak düştü.
положении

67
Доставаться Kime Mirastan bana sadece
(кому) iki daire düştü.
Упасть (о курсе) Nsz. Dün dolar yine düştü.
Распадаться Nsz. Bu hükümet de
(правительство) yakında düşer.
Упасть Nsz. İçerideki ısı gittikçe
düşüyor.
255 DÜŞÜNMEK
Думать Neyi Yarın kitap okumayı
(что-в.п.) düşünüyorum.
Kimi Şu anda annemi
(кого-в.п.) düşünüyorum.
256 DÜŞÜRMEK
Уронить Nereye Bütün kitapları yere
(куда) düşürdü.
Kimi Abim, ben küçükken
(кого-в.п.) beni elinden yere
düşürmüş.
257 DÜZELMEK
Быть Nsz. Tamirattan sonra
приведенным в yollar biraz düzeldi.
порядок,
улучшиться
Наладиться, Nsz. Ne zaman bu işler
поправиться düzelecek?
Улучшиться, Nsz. Artık havalar da
наладиться düzeldi.
Улучшиться, Nsz. Hastanın sağlığı
наладиться, düzelmeye başladı.
поправиться
258 DÜZELTMEK
Поправлять, Neyi Adam kırışmış
убирать (что-в.п.) pantolonunu düzeltti.

68
Neyi Ben yatağımı
(что-в.п.) düzelttim.
Прибраться Neyi Çocuklar odanızı biraz
(что-в.п.) düzeltin!
Исправить Neyi Ben sonra yanlışları
(что-в.п.) düzeltirim.
259 DÜZENLEMEK
Организовать Ne (что) Çok güzel bir parti
düzenledik.
Переставить, Neyi Bu odayı yeniden
обустроить (что-в.п.) düzenlememiz lazım.
260 EĞİLMEK
Наклониться, Nsz. Bahçenin demir
склониться korkulukları eğilmiş.
Наклониться Nsz. Çocuk eğilip yerden
parayı aldı.
Обратиться, Neye Sizin bu konulara
уделять внимание (чему) eğilmeniz lazım.
261 EĞİTMEK
Обучать Kimi İnsanları eğitmek çok
(кого-в.п.) kutsal bir görevdir.
Дрессировать Neyi Hayvanları eğitmek
(что-в.п.) çok zor.
262 EĞLENDİRMEK
Развлекать, Kimi Palyanço çocukları
веселить (кого-в.п.) çok güzel
eğlendiriyordu.
263 EĞLENMEK
Развлекаться, Nerede Dün piknikte çok
хорошо (весело) (где) eğlendik.
проводить время Kiminle Dün arkadaşlarla iyi
(с кем) eğlendik.

69
264 EĞMEK
Наклонить Neyi Bizi görünce başını
(что-в.п.) önüne eğdi.
Согнуть Neyi Çocuk bütün çatalları
(что-в.п.) eğmiş.
265 EKLEMEK
Добавлять Nereye-Ne Eve yeni bir oda daha
(куда-что) ekledik.
Наращить, Nereye-Ne Bunun ucuna küçük
надставлять, (куда-что) bir parça ekleyelim.
присоединять
Добавлять Nereye-Ne Salataya biraz daha
(куда-что) soğan ekleyelim.
266 EKMEK
Сеять Nereye-Ne Bu yıl tarlaya mısır
(куда-что) ekeceğiz.
Посыпать (солью) Nereye-Ne Salataya biraz daha
(куда-что) tuz ekin.
Обманывать, Kimi Murat dün yine beni
избавляться (кого-в.п.) ekti.
267 EKSİLMEK
Уменьшаться, Nsz. Bir baktım,
убывать çekmecedeki para
eksilmiş.
Уменьшаться, Nsz. Bu dünyanın derdi hiç
убывать eksilmez.
268 EKŞİMEK
Киснуть, Nsz. Dün yaptığımız ayran
становиться ekşimiş.
кислым
Киснуть, Nsz. Mahzendeki şıralar
становиться ekşimiş.
кислым

70
Прокиснуть Nsz. Dolaptaki bütün
yemekler ekşimiş.
Расстроиться (о Nsz. İki gündür midem
желудке) ekşiyor.
Не оставлять в Nsz. Bu adam da başımıza
покое ekşidi.
269 EL KOYMAK
Конфисковать Neye Bütün mal varlığına el
(чему) koymuşlar.
270 ELEMEK
Просеять Neyi Yeni unu bir daha
(что-в.п.) elemek lazım.
Отсеять, отбирать Kimi Mülakatta birçok
(кого-в.п.) kişiyi elediler.
Отбирать, Neyi- O takımı da kupadan
выбирать Nereden elediler.
(что-в.п.-
откуда)
271 ELENMEK
Быть Nsz. Ambardaki buğdaylar
разобранным, elendi.
выбранным
Быть Nereden Bazı takımlar
отобранным, (откуда) yarışmadan elendiler.
выбранным
Быть отсеянным Nsz. Ali de mülakatta
elenmiş.
272 ELEŞTİRMEK
Критиковать Kimi Sen her zaman herkesi
(кого-в.п.) eleştiriyorsun.
Neyi Sen de her filmi
(что-в.п.) eleştiriyorsun.

71
273 ELLEMEK
Касаться руками, Neyi Kitapları ellemeyin.
трогать (что-в.п.)
274 EMANET ETMEK
Вверять, Kime Bütün kitaplarımı
доверять, сдавать (кому) Bilâl’e emanet ettim.
на хранение
275 EMEKLEMEK
Ползать Nsz. Çocuk iki yaşında
olmasına rağmen
halen emekliyordu.
276 EMİN OLMAK
Быть уверенным Neyden Onun geleceğinden
(от чего) emin olmalıyız.
Neyden Korkma onu
(от чего) bulacağız, bundan
emin olabilirsin!
Доверять Kimden Serkan’dan emin
(от кого) olabilirsin.
277 EMRETMEK
Приказывать Kime Sen bana
(кому) emredemezsin.
278 ENDİŞELENMEK (ENDİŞE ETMEK)
Беспокоиться Neyden Senin geleceğinden
(от чего) endişeleniyorum.
Nsz. Ben senin için
endişeleniyorum.
Nsz. Ben zaten bu yüzden
endişeleniyorum.
279 ENGELLEMEK
Препятствовать Neyi Benim mesleğimde
(что-в.п.) ilerlememi Salih
engelledi.

72
280 ERİMEK
Растворяться, Nsz. Şeker, sıcak çayda
таять daha hızlı erir.
Плавиться Nsz. Altın da belli bir
ısıdan sonra erir.
Растаять (перен.) Neyden Kadın, oğlunun
(от чего) hasretinden erimişti.
Уменьшаться, Nsz. Bütün birikimimiz bir
таять (о деньгах) ayda eridi.
281 ERİŞMEK
Достигать Neye Herkes isteğine
(чему) erişmek ister.
Добираться Nereye Köye akşam üzeri
(куда) eriştik.
Достигать, Neye Hele o güne bir
добираться (чему) erişelim, o zaman
bakarız.
282 ERİTMEK
Понуд. от таять Neyi Güneş karları eritiyor.
(что-в.п.)
Плавить Neyi Demiri kızgın ateşte
(что-в.п.) eritiyorlar.
Топить Neyi Önce tereyağını
(что-в.п.) eritiyorsun.
Израсходовать Neyi Bütün mirası iki yılda
(что-в.п.) eritti.
283 ESKİMEK
Изнашиваться, Nsz. Üstündeki bütün
ветшать elbiseler eskimişti.
Устаревать Nsz. Artık bu şarkılar
eskidi.
284 ESKİTMEK
Изнашивать Neyi Yeni aldığımız
(что-в.п.) ayakkabıyı eskitmiş.

73
285 ESMEK
Дуть Nsz. Dün akşam çok
şiddetli rüzgar
esiyordu.
Взбрести в Nsz. Birden aklıma esti,
голову seni görmeye geldim.
286 ESNEMEK
Зевать Nsz. Adam ikide birde
esniyordu.
Растягиваться, Nsz. Bu ayakkabı zamanla
разнашиваться esner.
287 EŞLİK ETMEK
Сопровождать Kime Yarınki gezide bana
(кому) eşlik eder misin?
Аккомпанировать Kime Ünlü şarkıcıya büyük
(кому) bir orkestra eşlik etti.
288 EŞLEŞTİRMEK
Понуд. от Neyi Aşağıdaki kelimeleri
становиться (что-в.п.) eşleştiriniz.
одинаковым,
соединяться в
пару
289 ETKİLEMEK
Впечатлять, Kimi Onun konuşmaları
производить (кого-в.п.) beni çok etkiledi.
впечатление
Оказывать Kimi Ünlü yazar,
воздействие, (кого-в.п.) kendisinden sonraki
влиять birçok yazarı
etkilemiştir.
290 ETKİLENMEK
Оказываться под Kimden Ben de küçükken
воздействием, (от кого) öğretmenimden çok
влиянием etkilenmiştim.

74
Оказываться под Neyden Çocuklar bu tür
впечатлением (от чего) hareketlerden çok
çabuk etkilenirler.
291 EVLENDİRMEK
Выдавать замуж Kimi Geçen hafta Kezban’ı
(кого-в.п.) evlendirmişler.
Сочетать браком, Kimi- Ayla’yı Kadir’le
женить Kiminle evlendirdiler.
(кого-в.п.-
с кем)
292 EVLENMEK
Жениться, выйти Kiminle Hüseyin Gönül’le
замуж (с кем) evlendi.
293 EZBERLEMEK
Выучить, Neyi Ben sadece bu şiiri
вызубрить (что-в.п.) ezberledim.
294 EZİLMEK
Быть Nsz. Bütün domatesler
раздавленным ezilmişler.
Болеть Nsz. Midem eziliyor.
(от голода)
295 EZMEK
Задавить Kimi Araba genç kızı
(кого-в.п.) ezmişti.
Neyi Araba köpeği ezmiş.
(что-в.п.)
Раздавить Neyi Köpek bahçedeki
(что-в.п.) bütün domatesleri
ezmiş.
296 FAYDALANMAK
Воспользоваться Neyden Bu eski arabalardan
(от чего) faydalanabiliriz.
Использовать Kimden Bu çocuktan çok
(от кого) faydalanabiliriz.

75
297 FEDA ETMEK
Жертвовать Neyi Ben bütün varlığımı
(что-в.п.) onun için feda ettim.
Отдать жизнь, Neyi Ben senin için canımı
пожертвовать (что-в.п.) feda ederim.
собой
298 FENALAŞMAK
Ухудшаться Nsz. Durum hergün biraz
daha fenalaşıyor.
Nsz. Hasta birden fenalaştı.
299 FERAHLAMAK
Становиться Nsz. Koltukları çıkarınca
просторным, oda ferahladı.
свобождным
Становиться Nsz. Hasta, ameliyattan
легче sonra biraz ferahladı.
(о состоянии)
Стать легче Nsz. Maddi yönden biraz
ferahlayınca seyahate
çıkacağız.
Развеятся, Nsz. Açık havaya çıkınca
повеселеть biraz ferahladım.
300 FETHETMEK
Завоевывать Nereyi Fatih Sultan Mehmet
(что-в.п. о 1453’te İstanbul’u
месте) fethetti.
Покорять Neyi Ünlü şarkıcı son
(что-в.п.) kasetiyle bütün
gönülleri fethetti.
301 FIRÇALAMAK
Чистить Neyi Dişlerimi günde iki
(что-в.п.) defa fırçalıyorum.
Neyi Ayakkabılarını biraz
(что-в.п.) fırçalasana!

76
Ругать Kimi Dün babam beni biraz
(кого-в.п.) fırçaladı.
302 FIRLAMAK
Выбежать Nereye Çocuk birden arabanın
(куда) önüne fırladı.
Вылететь Nsz. Kalem elimden fırladı
(о предмете) ve cama çarptı.
Взлететь (о цене) Nsz. Yine fiyatlar fırladı.
303 FIRLATMAK
Метнуть, кинуть Kime Bu çocuk bana taş
(кому) fırlattı.
Швырнуть Nereye Birden elindekileri
(куда) yere fırlattı.
304 FISILDAMAK
Шептать Ne (что) Bana baktı sonra ona
birşeyler fısıldadı.
305 FISILDAŞMAK
Шептаться, Nsz. Kızlar, bana bakıp
шушукаться kendi aralarında
fısıldaşıyorlardı.
Kiminle Arif’le Ramazan bir
(с кем) şeyler fısıldaşıyorlar.
306 FIŞKIRMAK
Бить ключом Nsz. En son darbede
yerden petrol fışkırdı.
Бурно расти Nsz. Bu toprağa ne eksen
fışkırır.
307 GARANTİLEMEK
Обеспечивать Neyi Bu işe girmekle
(что-в.п.) geleceğini garantiledi.
Обеспечивать, Neyi Bizim görevimiz
гарантировать (что-в.п.) ülkenin güvenliğini
garantilemek.

77
308 GECELEMEK
Ночевать Nerede Dün amcamlarda
(где) geceledik.
309 GECİKMEK
Опаздывать Nsz. Bu otobüs her zaman
gecikiyor.
Nereye Yine işe geciktim.
(куда)
310 GEÇİNDİRMEK
Содержать, Nsz. Biz de aile
обеспечить geçindiriyoruz.
средствами к Nsz. Günümüzde ev
существованию geçindirmek çok zor.
311 GEÇİNMEK
Добыть средства Nsz. Yaşlı adam çok zor
к существованию geçiniyordu.
Ладить, Kiminle Haydar hiç kimseyle
уживаться (с кем) geçinemiyor.
Жить за чей-либо Kimden Adem devamlı benden
счет (от кого) geçiniyor.
Считать себя кем- Nsz. İlker de şarkıcı
то, выдавать себя geçiniyor.
за кого-то
312 GEÇ KALMAK
Опаздывать Nsz. Otobüs beş dakika geç
kaldı.
Nsz. Bu adam her zaman
geç kalıyor.
Nereye İşe geç kaldım.
(куда)
313 GEÇİRMEK
Вдевать Neye Önce ipliği iğneye
(чему) geçir.

78
Провожать Kimi Misafirleri geçirmek
(кого-в.п.) için dışarı çıktı.
Протянуть Nereden Kabloyu masanın
(откуда) altından geçirebiliriz.
Переносить Ne (что) Bundan iki yıl önce
(болезнь) büyük bir hastalık
geçirmiş.
Проводить Ne (что) Beraber çok güzel
vakit geçirdik.
Nerede Bu sene tatilimi
(где) İstanbul’da geçirmek
istiyorum.
314 GEÇMEK
Проходить Nerede Bütün zamanım
(где) okulda geçiyor.
Neyi Evet, bu konuyu
(что-в.п.) geçiyoruz.
Nsz. Saat beşi on geçe
geldi.
Nereye Çabuk hepiniz
(куда) yerinize geçin!
Nereden Volga nehri tam
(откуда) şehrin ortasından
geçiyor.
Nereden O sokaktan geçmek
(откуда) istemiyorum.
Nereden Hergün bu yoldan
(откуда) geçiyor.
Обогнать Kimi Arkamızdaki taksi bizi
(кого-в.п.) geçmek için çok
uğraştı.
Kimi Yarışmada Selma’yı
(кого-в.п.) geçtim.

79
Заразить, Kime Bu hastalık size de
перекинуться (кому) geçebilir.
Напекать Ne (что) Galiba başıma güneş
(güneş ~) geçti.
Перейти Neyi Bu sene de sınıfımı
(что-в.п.) geçtim.
Использовать Nsz. Artık madenî elli bin
liralar geçmiyor.
315 GELİŞMEK
Расти Nsz. Çocuk bu yaşlarda
çok hızlı gelişir.
Развиваться Nsz. 1950’den sonra ülke
hızla gelişmeye
başladı.
316 GELİŞTİRMEK
Развивать Neyi Bu tür faliyetler
(что-в.п.) insanın beynini
geliştiriyor.
Расширять, Neyi Ömer işini çok
развертывать (что-в.п.) geliştirmiş.
317 GELMEK
Приходить Nereye Yarın bize gelir
(куда) misin?
Nereden İşten geliyorum.
(откуда)
Приближаться Neye Saat üçe geliyor.
(о времени) (чему)
Попасть Kime Topa bir vurdum,
(кому) çocuğa geldi.
Neye Topa bir vurdum,
(чему) cama geldi.
(не) Получить Neyden Bu işten sana fayda
(пользу, вред) (от чего) gelmez.

80
Ехать Nereden Arkamızdan iki araba
(от чего) geliyor.
Привозиться Nereden Meyve, İstanbul’a
(откуда) Adana’dan gelir.
Быть (полезным) Nsz. Sabahları koşmak çok
iyi geliyor.
Течь (о крови) Nsz. Adamın ağzından kan
geliyordu.
Казаться Nsz. Bana, bu adam bizi
kandırıyormuş gibi
geliyor.
Приехать Neyle İstanbul’dan buraya
(с чем) trenle gelmiş.
318 GENELLEMEK
Обобщать Neyi Bu konuyu
(что-в.п.) genelleyemeyiz.
Neyi-Kime Bu konuyu herkese
(что-в.п.- genelleyemeyiz.
кому)
319 GENİŞLETMEK
Расширять Neyi Geçen yıl bütün
(что-в.п.) yolları genişlettiler.
Neyi Arkadaş çevremizi
(что-в.п.) genişletmeliyiz.
320 GERÇEKLEŞMEK
Сбываться, Nsz. ... ve adamın söylediği
осуществляться, herşey gerçekleşti.
притворяться в Nsz. En sonunda bu
жизнь isteğim de gerçekleşti.
321 GERÇEKLEŞTİRMEK
Притворять в Neyi Adam bütün
жизнь, (что-в.п.) düşüncelerini
осуществлять, gerçekleştirmiş.

81
реализовывать Neyi Bu projeyi
(что-в.п.) gerçekleştirmek için
çok para lazım.
322 GEREKMEK
Быть Nsz. Önce izin almanız
необходимым, gerekiyor.
надлежать
323 GETİRMEK
Приносить Ne (что) Bana bir bardak su
getirir misin?
Kime O yeşil kitabı yarın
(кому) bana getir.
Ne (что) Sence bu iş para
getirir mi?
324 GEZDİRMEK
Прогуливать Kimi Dün çocukları biraz
(кого-в.п.) gezdirdim.
Выводить гулять Neyi Sabahları köpeğimi
(что-в.п.) gezdiririm.
Показывать Kime Sonra da bana
(кому) fabrikayı gezdirdiler.
Копаться Neyi- Önce elini üst
Nerede çekmecede gezdirdi.
(что-в.п.-
где)
Поливать, Neye Salataya biraz daha
заправлять (чему) yağ gezdir.
Содержать Kimi Sultan, çocuklarını
(кого-в.п.) çok temiz gezdirir.
325 GEZMEK
Гулять Nerede Dün biraz sahilde
(куда) gezdik.
Kiminle Dün arkadaşlarla
(с кем) gezdik.

82
Осматривать Nereyi Bu sene İstanbul’u
(о месте) (что-в.п. о gezdik.
месте)
Находиться, Ne (что) Bu kitaplar burada ne
делать geziyor?
Ходить (с чем-то) Neyle Hâlen o eski
(с чем) ayakkabılarla geziyor.
326 GICIRDAMAK
Скипеть, Nsz. Salonun kapısı çok
скрежетать gıcırdıyor.
327 GIDIKLAMAK
Щекотать Kimi Abim her zaman beni
(кого-в.п.) gıdıklıyor.
328 GIDIKLANMAK
Боятся щекотки Nsz. Benim babam çok
gıdıklanıyor.
329 GIPTA ETMEK
Завидовать Kime Ben her zaman
(кому) Hüseyin’e gıpta
etmişimdir.
330 GİDERMEK
Устранять Neyi Bazı pürüzleri
(что-в.п.) gidermemiz lazım.
Утолять (о голоде Neyi Açlığımızı biraz
и жажде) (что-в.п.) giderdik.
331 GİRMEK
Заходить Nereye Saat üçte öğretmen
(куда) sınıfa girdi.
Пробираться Nereden Hırsız eve camdan
(откуда) girmiş.
Заносить Nereye Notları henüz
(куда) bilgisayara girmedim.
Пролезать Nsz. Bu kazağın boğazı
dar, kafam girmiyor.

83
Приступить Neye Ben hemen konuya
(к теме) (чему) girmek istiyorum.
Войти (о войсках) Nereye Bin dokuz yüz kırk
(куда) dörtte Ruslar Berlin’e
girdiler.
Исполняться Neye Oğlum yarın yedi
(о возрасте) (чему) yaşına giriyor.
Поступать Nereye Tıp fakültesine girmek
(куда) istiyorum.
Прихватить Ne (что) Birden mideme bir
(о боли) ağrı girdi.
Вмешаться Neye Sonra biz de kavgaya
(в драку) (чему) girdik.
332 GİTMEK
Уходить Nereye Kemâl eve gitti.
(куда)
Покинуть, Nereden İki ay önce buradan
уходить (откуда) gitti.
Идти Nsz. İşler nasıl gidiyor.
Nsz. Bu yemeğe üç kilo et
gitti.
Nerede Küçük kız yolda
(где) gidiyordu.
Вести (о дороге) Nereye Bu yol İstanbul’a
(куда) gider.
Подходить Neye Bu kravat bu gömleğe
(чему) gitmemiş.
Хватать Nsz. Bu para bize iki ay
gider.
333 GİYDİRMEK
Одевать Kimi İlk önce çocuğu
(кого-в.п.) giydirdi.

84
Заставить надеть Kime-Neyi Çocuğa montunu
(кому- giydirdi.
что-в.п.)
334 GİYİNMEK
Одеваться Nsz. Çabuk giyin, hemen
çıkıyoruz!
Nereden Her zaman bu
(откуда) dükkândan giyinirim.
335 GİYMEK
Одевать Neyi İstersen montunu giy!
(что-в.п.)
Ne (что) Hergün takım elbise
giyer.
336 GİZLEMEK
Прятать Nereye Bu parayı iyi bir yere
( куда) gizlemelisin.
Скрывать Ne (что) Galiba sen birşeyler
gizliyorsun!
Kimden Bunu bizden
(от кого) gizlemene gerek yok.
337 GÖÇ ETMEK
Переезжать Nsz. Bu olaydan sonra göç
etmişler.
Иммигрировать, Nereye İlk önce Almanya’ya
переселяться (куда) göç etmişler.
Nereden- Almanya’dan da
Nereye Türkiye’ye göç
(откуда- etmişler.
куда)
Летать Nereye Leylekler sonbaharda
(куда) sıcak yerlere göç
ederler.

85
338 GÖMMEK
Хоронить Kimi- Ünlü yazarı buraya
Nereye gömdüler.
(кого-в.п.-
куда)
Прятать в земле Neyi- Devekuşu da bazen
Nereye başını toprağa
(что-в.п.- gömüyor.
куда)
Зарывать, Nereye-Ne Zamanında buraya
закапывать в (куда-что) büyük bir hazine
землю gömmüşler.
339 GÖNDERMEK
Отправить Kime Ben onu sana
(послать) (кому) gönderdim.
Nereye Ben Ayten’i markete
(куда) gönderdim.
Ne (что) Sana İstanbul’dan
güzel bir tablo
gönderirim.
340 GÖREVLENDİRMEK
Поручать, Kimi Bu iş için en iyi
уполномочивать (кого-в.п.) adamımızı
görevlendirdik.
341 GÖRMEK
Видеть Kimi Ben dün Tamer’i
(кого-в.п.) gördüm.
Neyi Bu filmi daha önce
(что-в.п.) görmüştüm.
Ne (что) Dün çok güzel bir
rüya gördüm.
342 GÖRÜNMEK
Быть видным Nsz. Ama yine de alttaki
renk görünüyor.

86
Показываться Nerede Uzakta bir ev
(где) göründü.
Выглядеть Nsz. Bugün çok halsiz
görünüyorsun.
Казаться Nereden Uçaktan arabalar
(откуда) oyuncak gibi
görünüyor.
Показываться Kime İlk bakışta bana çok
(кому) güzel göründü.
Kime Sen çocuklara bir
(кому) görünsen iyi olur.
343 GÖRÜŞMEK
Видеться Kiminle Dün eski
(встречаться), (с кем) arkadaşlarımla
увидеться görüştüm.
Nsz. Tamam o zaman,
yarın görüşürüz.
344 GÖRÜŞÜLMEK
Быть предметом Nsz. Bu konu gelecek
беседы toplantıda bir daha
görüşülecek.
345 GÖSTERMEK
Показать Kime Şimdi git,
(кому) arkadaşlarına göster!
Neyi Yarın sana yeni
(что-в.п.) arabamı gösteririm.
Kimi Yarın sana o güzel
(кого-в.п.) kızı göstereceğim.
Говорить о том Neyi Bu, senin yalan
… (что-в.п.) söylediğini gösteriyor.
Выглядеть Nsz. Siz yirmi beş yaşında
gösteriyorsunuz.

87
346 GÖTÜRMEK
Отводить Nereye Dün çocukları
(куда) hayvanat bahçesine
götürdüm.
Kime Yarın Cemâl’i doktora
(кому) götüreceğim.
Относить Ne (что) Yarın hastaya yemek
götürmemiz lâzım.
347 GÖZETLEMEK
Следить, Kimi Galiba birileri bizi
шпионить (кого-в.п.) gözetliyor.
348 GÖZLEMEK
Наблюдать, Kimi Çocuğu gözle, sakın
смотреть (кого-в.п.) düşmesin!
Ждать Nsz. Bu adam sadece fırsat
gözlüyor.
Всматриваться, Kimi Bundan sonra biz de
обводить (кого-в.п.) onu gözlemeye
взглядом başladık.
349 GRUPLANDIRMAK
Группировать, Kimi Öğrencileri
делить на группы (кого-в.п.) gruplandırmamız
lazım.
Neyi Oyuncakları da
(что-в.п.) fiyatlarına göre
gruplandırın.
350 GURUR DUYMAK
Гордиться Kiminle Babam benimle gurur
(с кем) duyuyor.
Neyle Mustafa her zaman bu
(с чем) özelliği ile gurur
duyuyor.

88
351 GÜCENDİRMEK
Обижать, Kimi O gün beni çok
расстраивать (кого-в.п.) gücendirdi.
352 GÜÇLENDİRMEK (KUVVETLENDİRMEK)
Укреплять Neyi Ülkeyi bu alanda
(что-в.п.) güçlendirmeliyiz.
Делать сильным Kimi Öğrencilerimizi
(кого-в.п.) matematik de
güçlendirmeliyiz.
353 GÜLDÜRMEK
Смешить, Kimi Levent her zaman bizi
забавлять (кого-в.п.) güldürüyor.
354 GÜLMEK
Улыбаться Nsz. Sen çok gülüyorsun.
(смеяться) Neye Hepimiz bu olaya çok
(чему) güldük.
Смеяться Kime Herkes Murat’a çok
(кому) güldü.
355 GÜNEŞLENMEK
Загорать Nsz. Dün plajda çok iyi
güneşlendik.
356 GÜREŞMEK
Бороться, Nsz. Erhan çok iyi
состязаться güreşiyor.
Kiminle Yarın Erol’la Serkan
(с кем) güreşecek.
357 GÜVENMEK
Доверять Kime Ben her zaman sana
(кому) güveniyorum.
358 HABER VERMEK
Сообщать Kime Bana da Tarık haber
(кому) verdi.

89
359 HABERDAR ETMEK
Известить Kimi Sonra sonuçtan beni
(кого-в.п.) de haberdar eder.
360 HABERLEŞMEK
Сообщать друг Nsz. Arasıra ara beni,
другу о чем-либо haberleşelim.
Kiminle Biz Burak’la
(с кем) çoktandır
haberleşemiyoruz.
361 HAKARET ETMEK
Оскорблять, Kime Bana çok hakaret etti.
унижать (кому)
362 HAK ETMEK
Заслужить Neyi Seyfi bu hediyeyi
(что-в.п.) çoktan hak etti.
363 HALLETMEK
Решить, принять Neyi Lütfen bu meseleyi en
меры (что-в.п.) kısa zamanda hallet.
364 HALLOLMAK
Быть Nsz. O mesele çoktan
разрешенным, halloldu.
улаженным
(о вопросе,
проблеме)
365 HAPSETMEK
Арестовывать, Kimi Daha sonra adamı
сажать под арест (кого-в.п.) hapsettiler.
Запирать, Nereye Adamı evin
держать под (куда) bodrumuna
замком hapsettiler.
366 HARCAMAK
Тратить Ne (что) Bu arabaya çok para
harcadım.

90
Вложить Ne (что) Babam benim için çok
emek harcadı.
367 HAREKET ETMEK
Отправляться Nereye Tren biraz sonra
(куда) istanbul’a hareket
edecek.
Nereden Otobüs Ankaradan
(откуда) saat 5’te hareket
etmiş.
Двигаться Nsz. Biraz hareket et, hep
böyle yerinde oturma.
Вести себя Nsz. Bu çocuk her zaman
kafasına göre hereket
ediyor.
368 HASTALANMAK
Заболеть Nsz. Geçen hafta da Filiz
hastalanmış.
369 HAŞLAMAK
Варить Neyi Önce patatesleri haşla.
(что-в.п.)
370 HATIRLAMAK
Вспоминать Kimi Dün eski
(кого-в.п.) arkadaşlarımı
hatırladım.
Neyi Şimdi o eski günleri
(что-в.п.) hatırlıyorum.
371 HATIRLATMAK
Напоминать Kime Yarın bana hatırlatın.
(кому)
Neyi Yarın bana bunu da
(что-в.п.) hatırlatın.
372 HAVALANDIRMAK
Освежать, Neyi Bu odayı biraz
проветривать (что-в.п.) havalandırın.

91
373 HAYRET ETMEK
Удивляться, Nsz. Misafirlerin hepsi
изумлятся, hayret etti.
поражаться Neye Bu olaya herkes
(чему) hayret etti.
374 HAZIRLAMAK
Готовить Nereye Öğretmenimiz bizi
(куда) üniversiteye
hazırlıyor.
Neyi Arkadaşlar gezi
(что-в.п.) paralarını hazırlayın.
Neyi Akşam yemeğini
(что-в.п.) hazırladın mı?
Подготовить, Ne (что) Misafirlere çok güzel
приготовить bir program
hazırladık.
375 HEDİYE ETMEK
Дарить Ne Babam gömlek hediye
etti.
Kime Babam bana hediye
(кому) etti.
376 HESAPLAMAK
Подсчитать Neyi Tamirat için kaç para
(что-в.п.) gideceğini
hesaplamalıyız.
377 HESAPLAŞMAK
Рассчитываться Kiminle Biz Kemal’le
друг с другом (с кем) hesaplaştık. Kimsenin
kimseye borcu yok.
Kiminle Bir gün onunla da
(с кем) hesaplaşacağız. Çok
saygısızca davranıyor.

92
378 HEYECANLANDIRMAK
Волновать Kimi Bu haber beni de çok
(кого-в.п.) heyecanlandırdı.
379 HEYECANLANMAK
Волноваться Nsz. Dün çok
heyecanlandım.
Nerede Dün imtihanda çok
(где) heyecanlandım.
380 HIÇKIRMAK
Икать Nsz. Çocuk yemekten
sonra hıçkırmaya
başladı.
381 HIRPALAMAK
Трепать кого-то Kimi O akşam serseriler
(кого-в.п.) beni çok hırpaladılar.
382 HIZLANDIRMAK
Ускорять Neyi Tempoyu biraz
(что-в.п.) hızlandırmalıyız.
383 HIZLANMAK
Набирать Nsz. Otobüs birden
скорость hızlandı.
Усиливаться Nsz. Öğleden sonra yağmur
hızlandı.
384 HİDDETLENMEK
Рассердиться, Nsz O konu açılınca
прийти в ярость hemen hiddetlendi.
Kime O akşam bana çok
(кому) hiddetlendi.
385 HİSSETMEK
Чувствовать Neyi Peki şimdi elimi
(что-в.п.) hissediyor musun?
Nsz. Kendimi çok kötü
hissediyorum.

93
386 HİSSETTİRMEK
Понуд. от Neyi-Kime Kavga ettiğini bize
чувствовать, (что-в.п.- hissettirmemeye
ощущать кому) çalışıyordu.
387 HİTAP ETMEK
Обращаться Kime Adam bana “abi” diye
(кому) hitap ediyordu.
388 HİZMET ETMEK
Оказывать услуги Kime Fabrikamız yirmi
(кому) yıldır halkımıza
hizmet etmekte.
389 HORLAMAK
Храпеть Nsz. Babam her zaman
horluyor.
390 HOŞLANMAK
Нравиться Kimden Bu öğrencilerden çok
(от кого) hoşlandım.
Neyden Ben sadece resimli
(от чего) kitaplardan
hoşlanırım.
391 HÜCUM ETMEK
Атаковать Nsz. Askerler son bir kez
daha hücum ettiler
Штурмовать Nereye Kaleye ikinci defa
(куда) hücum ediyorlardı.
Нападать, Kime Birden dört kişi
набрасываться (кому) üstüme hücum ettiler.
392 HÜRMET ETMEK
Чтить, почитать, Kime Büyüklerimize hürmet
уважать (кому) etmeliyiz.
393 HÜZÜNLENMEK
Грустить, Nsz. Çocuk bu haberi
печалиться duyunca birden
hüzünlendi.

94
394 ILIŞTIRMAK
Разбавлять Nsz. Su çok soğuk, biraz
теплой водой ılıştırın.
395 ISINMAK
Греться, Nsz. Kalorifere yaklaş,
согреться biraz ısınırsın.
Разогреться Nsz. Bu çorba ısınmış.
396 ISIRMAK
Кусать Kimi Birden köpek beni
(кого-в.п.) ısırdı.
Neyi Köpek bacağımı
(что-в.п.) ısırdı.
Откусить Neyden Senin ekmeğinden
(от чего) biraz ısırabilir miyim?
397 ISITMAK
Греть, согреть Neyi Ellerini kaloriferde
(что-в.п.) ısıtabilirsin.
Разогреть Neyi Çorbayı biraz
(что-в.п.) ısıtmalıyız.
398 ISLATMAK
Намочить Neyi Yer ıslakmış,
(что-в.п.) çoraplarımı ıslattım.
Промочить, Kimi Yağmur bizi iyice
намочить (кого-в.п.) ıslattı.
399 ISMARLAMAK
Заказать Ne Çin’deki amcama bir
(что) kitap ısmarladım.
Kime Ben de arkadaşlarıma
(кому) ısmarladım.
400 ISRAR ETMEK
Настаивать Nsz. Kız, kendisini işe
almam için çok ısrar
etti.

95
Упорствовать Neyde Bu konuda çok ısrar
(у чего) etti.
Настаивать Kime Beraber çalışmamız
(кому) için bana da çok ısrar
etti.
401 IŞIKLANDIRMAK
Освещать Neyi Yeni futbol sahasını
(что-в.п.) ışıklandırmadılar.
402 İCAT ETMEK
Изобретать Neyi Elektriği Edison icat
(что-в.п.) etti.
403 İÇERMEK
Включать Nsz. Bu ilaç zararlı
(в состав) maddeler içeriyor.
404 İÇİRMEK
Понуд. от пить Kime-Ne Kadın, çocuğa
(кому- devamlı meyve suyu
что) içiriyordu.
405 İÇMEK
Пить Ne (что) Biraz su iç, kendine
gelirsin!
Курить (sigara ~) Ne (что) Bu kadar çok sigara
içmemelisin.
Выпивать Ne (что) Bu adam her akşam
(içki ~) içki içer.
406 İDAM ETMEK
Казнить Kimi 1925’te onu idam
(кого-в.п.) ettiler.
407 İDDİA ETMEK
Утверждать, Neyi Adam beş litre süt
настаивать (что-в.п.) içebileceğini iddia
ediyordu.
Neyi Betül, parayı onun
(что-в.п.) çaldığını iddia ediyor.

96
408 İDDİALAŞMAK
Спорить Kiminle Süleyman devamlı
(с кем) benimle iddialaşıyor.
409 İFLAS ETMEK
Обанкротиться, Nsz. Mustafa son işinde de
разориться iflas etmiş.
410 İHANET ETMEK
Изменять Kime En yakın
(кому) arkadaşlarına ihanet
etmiş.
Предавать Neye Vatanına ihanet etmiş.
(чему)
411 İHBAR ETMEK
Уведомлять, Kime Gelir gelmez polise
извещать (кому) ihbar etmiş.
Доносить Kimi Beni polise o ihbar
(кого-в.п.) etti.
412 İHMAL ETMEK
Пренебрегать, Neyi Okulunu ihmal etme.
относиться (что-в.п.)
небрежно Kimi Sakın bu arada aileni
(кого-в.п.) ihmal etme!
413 İHTİYARLAMAK
Стареть, Nsz Babası zaten çoktan
состариться ihtiyarladı.
414 İKRAM ETMEK
Предлагать, Ne (что) Yemekten sonra
угощать meyve ikram ettiler.
Kime Bana da yaş pasta
(кому) ikram etti.
415 İLAÇLAMAK
Опрыскивать Neyi Bütün ağaçları
(что-в.п.) ilaçladık.

97
Neyi Mutfaktaki böcekleri
(что-в.п.) ilaçladık.
416 İLÂN ETMEK
Объявлять, Neyi Yarışma tarihini ilan
сообщать, (что-в.п.) etmeliyiz.
обнародовать Kime Sınav sonuçlarını
(кому) öğrencilere ilan
etmeliyiz.
417 İLÂVE ETMEK
Добавлять, Neyi Bunu da ilave edin.
дополнять (что-в.п.)
Nereye Bu konuyu da oraya
(куда) ilave edin.
418 İLERLEMEK
Двигаться вперед, Nsz. Otobüs ağır ağır
продвигаться ilerliyordu.
Nsz. Arkadaşlar biraz
ilerleyelim.
Развиваться, Nsz. Teknoloji her gün
прогрессировать biraz daha ilerliyor.
Продвигаться Nereye Arkaya doğru
(куда) ilerleyin.
Спешить Nsz. Saat epey ilerlemişti.
(о часах)
Прогрессировать Nsz. Malesef hastalık
(о болезни) ilerlemiş.
419 İLETMEK
Доставлять, Neyi-Kime Bu paketi amcama
передавать (что-в.п.- iletir misin?
кому)
Отводить, Kimi- Çocuğu okula iletmem
отвозить Nereye lazım.
(кого-в.п.-
куда)

98
Доставлять Neyi- Elektriği evlere bu
Nereye kablolar iletiyor.
(что-в.п.-
Куда)
Передавать, Neyi Ben selamınızı ilettim.
сообщать (что-в.п.)
420 İLGİLENDİRMEK
Интересовать, Kimi Beni ilgilendirmez,
касаться кого-то (кого-в.п.) kendiniz karar verin.
Ne-Kimi Bu iş sizi
(что-кого- ilgilendirmez.
в.п.)
421 İLGİLENMEK
Обслуживать Kiminle Ben müşterilerle
(с кем) ilgilenirim.
Интересоваться Neyle Banu sporla
(с чем) ilgileniyor.
422 İLİKLEMEK
Застегивать Neyi Çocuk gömleğin
(что-в.п.) düğmelerini
ilikleyemiyordu.
423 İMA ETMEK
Намекать, дать Kime-Ne Adam bana bir şeyler
понять, давать (кому- ima etmeye çalıştı.
знак что)
424 İMAL ETMEK (ÜRETMEK)
Производить, Ne (что) Bu fabrikada ayakkabı
выпускать imal ediyorlar
425 İMRENMEK
Подражать Kime Biz öğretmenimize
(кому) çok imreniyoruz.
426 İMTİHAN (SINAV) ETMEK
Проверять, Kimi Onu işe alabilmek için
испытывать (кого-в.п.) imtihan etmeliyiz.

99
427 İMTİHAN (SINAV) OLMAK
Экзаменоваться, Neyden Yarın matematikten
подвергаться (от чего) imtihan olacağız.
испытанию
428 İMTİHAN (SINAV) VERMEK
Сдавать экзамен Neyi Dün matematik
(что-в.п.) imtihanını veremedim.
429 İMZALAMAK
Подписывать, Neyi En sonunda anlaşmayı
ставить подпись (что-в.п.) imzaladık.
Kiminle Nermin’le bir anlaşma
(с кем) imzaladık.
Neyi Ressam bütün
(что-в.п.) tablolarını
imzalıyordu.
Neyi En son kitabını
(что-в.п.) imzalayıp bana hediye
etti.
430 İNANDIRMAK
Уверять, Kimi Beni inandırmak için
убеждать, (кого-в.п.) çok çalıştı.
уговаривать
Заставлять Neye Bizi bu yalanlara
поверить (понуд. (чему) inandıramazsın.
от верить)
431 İNANMAK
Верить Kime Ben Allah’a
(кому) inanıyorum.
Neye Ben fala inanmam.
(чему)
432 İNAT ETMEK
Упрямиться, Nsz. Kardeşine vermemek
упорствовать, için inat ediyor.
настаивать

100
433 İNATLAŞMAK
Проявлять Kiminle Her zaman bizimle
взаимное (с кем) inatlaşıyor.
упорство
434 İNCELEMEK
Изучать, Neyi Uzun zamandır
исследовать (что-в.п.) Osmanlı tarihini
inceliyor.
435 İNCİNMEK
Ушибиться, Nsz. Dünkü maçta ayağım
подвернуться, incindi.
растянуться
(о ноге)
Обижаться, Nsz. İsmail o gün çok
огорчаться incinmiş.
Чувствовать себя Neyden Onun
задетым (от чего) söylediklerinden ben
de incindim.
436 İNCİTMEK
Ушибить Neyi Dün kolumu incittim.
(что-в.п.)
Ранить Kimi Bak, arkadaşını çok
(перен. знач.) (кого-в.п.) incittin!
437 İNDİRMEK
Спускать, Neyi Eşyaları ikinci kattan
сносить (что-в.п.) birinci kata indirdik.
Снимать Neyi İşçiler bütün eşyaları
(что-в.п.) yarım saatte indirdiler.
Снизить, Neyi Hakim son anda
уменьшить (что-в.п.) cezayı biraz indirdi.
Закрываться Ne (что) Çarşıda bütün esnaflar
kepenk indirmişti.

101
Разбивать, Neyi Top oynarken bütün
разрушать (что-в.п.) camları aşağı
indirmiş.
Снимать Neyi Kitapları raftan aşağı
(что-в.п.) indirdi.
Спускать Kimi Çocuğu merdivenden
(кого-в.п.) aşağı indiriyordu.
438 İNMEK
Слезать Nereden Otobüsten indim ve
(с траспорта), (откуда) eve gittim.
спускаться Nereden Çabuk merdivenden
(откуда) in.
Nereden Attan inerken ayağımı
(откуда) acıttım.
Пропускать Ne (что) Tekerin havası inmiş.
воздух
439 İPTAL ETMEK
Отменять Neyi Son anda yarışmayı
(что-в.п.)
iptal ettiler.
Аннулировать, Neyi Bir yıl sonra o
расторгать (что-в.п.)
anlaşmayı da iptal
ettiler.
440 İSPAT ETMEK (İSPATLAMAK)
Доказывать Neyi Sen bunu ispat
(что-в.п.) edebilir misin?
Kime Bunu bize ispat etmen
(кому) lazım.
441 İSRAF ETMEK
Тратить, Neyi Bütün parayı israf
транжирить (что-в.п.) etmiş.
442 İSTEMEK
Хотеть Ne (что) Seninle biraz
konuşmak istiyorum.

102
Neyi Şu yeşil gömleği
(что-в.п.) istiyorum.
Kimi Bu sene Galatasaray
(кого-в.п.) Tuncay’ı istiyor.
443 İSTİFADE ETMEK
Извлекать пользу Neyden Ben bu kitaptan çok
(от чего) istifade ettim.
Kimden Bu konuda Tahsin’den
(от кого) de istifade
edebilirsiniz.
444 İSTİFLEMEK
Упаковывать, Neyi Gece geç saatlere
складывать в (что-в.п.) kadar kutuları
определенном istifledik.
порядке
Рааставлять Nereye Kitaplarını rafa
(куда) istifledi.
Ставить Neyi Bütün malları depoya
(что-в.п.) istiflemiş.
445 İSTİRAHAT ETMEK
Отдыхать Nsz. Eve git, biraz istirahat
et.
446 İŞARETLEMEK
Помечать, делать Neyi Çocuk bütün kitapları
знаки (что-в.п.) işaretlemiş.
447 İŞGAL ETMEK
Захватить, Neyi Sonra askerler o şehri
оккупировать (что-в.п.) de işgal ettiler.
Занимать место Nsz. Sen burada boşuna yer
işgal ediyorsun.
448 İŞİTMEK
Слышать Nsz. Yaşlı adam çok zor
işitiyordu.

103
Neyi Çocukların seslerini
(что-в.п.) işitmiyorum.
Kimi Sen beni işitiyor
(кого-в.п.) musun?
449 İŞKENCE ETMEK
Мучать, истязать, Kime Adama çok işkence
подвергать (кому) etmişler.
пыткам
450 İŞLEMEK
Выделывать Ne (что) Bakır üstüne değişik
resimler işliyordu.
Работать, Ne (что) O zamanlar bizim
функционировать dükkan iyi işliyordu.
Обрабатывать Neyi Deriyi işleyerek bu
(что-в.п.) şekle getiriyorlar.
Перерабатывать Neyi Hammaddeyi burada
(что-в.п.) işliyorlar.
Вышивать Ne (что) Kumaşa çok güzel
nakışlar işlemiş.
Делать добро Ne (что) Babam da hayır
işlemeyi severdi.
Провиниться Ne (что) Yine büyük bir suç
işledi.
Запасть в душу Nereye Adamın söyledikleri
(куда) ruhuma işledi.
Находиться в Ne (что) Bütün makineler aynı
эксплуатации, anda işliyordu.
работать
Рассматривать Neyi Biz bu konuyu
тему (что-в.п.) işlemedik.
Совершать Ne (что) Bu hatta sadece bu
рейсы, minibüsler işliyor.
курсировать

104
451 İTELEMEK
Толкать, Kimi Otobüse binerken
рассталкивать (кого-в.п.) herkes birbirini
iteliyordu.
452 İTİMAT ETMEK
Доверять, верить, Kime Sedat’a itimat
положиться (кому) edebilirsin.
453 İTİRAZ ETMEK
Возражать, Neye Hemen buna itiraz
перечить, (чему) ettiler.
протестовать Kime O bana itaraz edemez.
(кому)
454 İTMEK
Толкать Neyi Çamura batan arabayı
(что-в.п.) beş kişi birden
itiyordu.
Neyi Pencereyi eliyle iterek
(что-в.п.) açtı.
Отталкивать Nsz. Eksi ve artı kutuplar
birbirini iter.
455 İYİLEŞMEK
Выздоравливать, Nsz. Babam yavaş yavaş
поправляться iyileşiyor.
Зажить Nsz. Ayağımdaki yara
iyileşti.
456 İYİLEŞTİRMEK
Исцелять, Kimi Bu ilaçlar beni
вылечивать (кого-в.п.) iyileştirdi.
Kimi En sonunda o doktor
(кого-в.п.) beni iyileştirdi.
Улучшать, Neyi Buradaki çalışma
совершенствовать (что-в.п.) şartlarını
iyileştirmeliyiz.

105
457 İZAH ETMEK
Освещать, Neyi Bu konuyu bir daha
объяснять, (что-в.п.) izah eder misiniz?
пояснять Kime Ben size bu konuyu
(кому) izah etmiştim.
458 İZLEMEK
Следить Kimi Polisler iki gün
(кого-в.п.) boyunca onları
izlemişlerdi.
Смотреть Ne (что) Çocuk her zaman
televizyon izliyor.
Проводить Ne (что) Müdürünün yanında
değişik bir politika
izliyordu.
459 KABARMAK
Становиться Nsz. Deniz gittikçe
бурным (о море) kabarıyordu.
Увеличиваться Nsz. Bu ay bakkalın hesabı
çok kabarmış.
Надуваться Nsz. Kümesteki tek hindi
(об индюке) durmadan
kabarıyordu.
Отходить, Nsz. Duvarların boyası
отставать kabarmış.
Подниматься Nsz. Hamur kabarmaya
(о тесте) başladı.
Важничать, Nsz. Yarışmada birinci
гордиться olduğu için kabarıyor.
Nsz. Beni küçük görünce
kabarmaya,
diklenmeye başladı.
460 KABUL ETMEK
Соглашаться, Neyi Oğuz bu fikri kabul
принимать (что-в.п.) etmez.

106
Neyi Bu fotoğrafları kabul
(что-в.п.) etmediler.
461 KABULLENMEK
Принимать, быть Neyi Ben bu durumu
вынужденным (что-в.п.) kabullenemiyorum.
согласиться
462 KAÇINMAK
Избегать, Neyden Bu tür davranışlardan
уклоняться (от чего) kaçınmalısın.
463 KAÇIRMAK
Пропускать Neyi Dün otobüsü
(что-в.п.) kaçırdım.
Украсть Kimi Adamlar küçük
(кого-в.п.) çocuğu kaçırdılar.
Торговать Ne (что) Bu adamlar deniz
незаконно, yoluyla silâh
провозить kaçırıyorlar.
Переедать Neyi Yemeği galiba biraz
(что-в.п.) fazla kaçırdım.
Пропускать Nsz. Ön lastikler hava
(воздух) kaçırıyor.
464 KAÇIŞMAK
Разбегаться Nsz. Çocuklar bizi görünce
kaçıştılar.
465 KAÇMAK
Убежать Nereden Hırsızlar
(откуда) hapishaneden
kaçmışlar.
Kimden Köpek benden
(от кого) kaçıyor.
466 KALDIRILMAK
Быть Nsz.- O kanun yürürlükten
отмененным, Nereden kaldırıldı.
упраздненным ( - откуда)

107
Быть снятым с Nsz.- Mavi otobüsler
эксплуатации Nereden seferden kaldırılmış.
( - откуда)
Быть Nsz.- Madenî paralar
выведенным из Nereden tedavülden kaldırıldı.
обращения ( - откуда)
Быть отмененным Nsz. Bütün izinler
kaldırılmış.
Быть Nsz.- Kazadan hemen sonra
отправленным в Nereye hastaneye kaldırılmış.
больницу ( - куда)
467 KALDIRMAK
Поднимать Neyi Bilenler elini
(что-в.п.) kaldırsın.
Neyi Adam iki tonluk
(что-в.п.) arabayı kaldırdı.
Kimi Ercan sevincinden
(кого-в.п.) beni havaya kaldırdı.
Убирать Neyi Kitapları masadan
(откуда-то) (что-в.п.) kaldırın.
Neyi Bu sene bu bölümü
(что-в.п.) kaldırmak istiyorlar.
Разбудить Kimi Beni saat dörtte
(кого-в.п.) kaldırın, biraz
dinlenmek istiyorum.
468 KALKIŞMAK
Затевать, Neye Onun böyle bir işe
задумывать, (чему) kalkışacağını hiç
приниматься за düşünmemiştim.
что-либо
469 KALKMAK
Вставать Nereden Oturduğu yerden
(откуда) kalktı ve yaşlı kadına
yer verdi.

108
Nsz. Her sabah erken
kalkarım.
Уходить Nsz. Misafirler çok çabuk
kalktılar.
Отправляться Nsz. Otobüs saat beşte
kalkıyor.
Набухать Nsz. Bu kapının boyası
kalkmış.
Отклеиваться Nsz. Bütün duvar kağıtları
kalkmış.
Быть Nsz. Madenî elli liralar
недействитель- kalktı artık.
ным
(не) Думать Neye Sakın beni aldatmaya
(чему) kalkma.
470 KALMAK
Оставаться Nerede Emine iki gün
(где) İstanbul’da kaldı.
Kime Arkadaşlar bu iş bize
(кому) kaldı.
Kimde Suzan dün gece bizde
(у кого) kaldı.
Nsz. Yaz tatiline bir hafta
kaldı.
Остаться на Nerede Bu yıl sınıfta kaldı.
второй год (где)
(sınıfta ~)
Доставаться Kimden Bu araba bana
(от кого) babamdan kaldı.
471 KANAMAK
Кровоточить Nsz. Dün parmağım çok
kanadı.

109
472 KANATMAK
Понуд. от Neyi Elimde bir yara çıktı.
кровоточить (что-в.п.) Krem sürerken
kanattım.
473 KANDIRILMAK
Быть обманутым Nsz. O dükkanda bir defa
da ben kandırıldım.
474 KANDIRMAK
Обманывать Kimi Aykut beni de
(кого-в.п.) kandırdı.
475 KANITLAMAK
Доказывать Neyi Sen onun yalan
(что-в.п.) söylediğini
kanıtlayabilir misin?
Kime Bunun doğru
(кому) olduğunu bana
kanıtlayabilir misin?
476 KAPANMAK
Закрываться Nsz. Bu saatte dükkanlar
kapanmıştır.
Запираться Nsz. Bu kapı kapanmıyor.
Прикрывать Nereye Polis hemen çocuğun
(куда) üstüne kapandı.
477 KAPATMAK
Закрывать Neyi Ben kasabın hesabını
(что-в.п.) kapattım.
Neyi Lütfen kapıyı kapat.
(что-в.п.)
Занести Neyi Bütün gece yağan kar
(о снеге) (что-в.п.) yolları kapatmıştı.
Закопать Neyi Bu çukuru
(что-в.п.) kapatmamız lazım.
Закрыть Neyi Lütfen bu konuyu
(что-в.п.) kapatalım.

110
Отключить Neyi Dün yine bir
(что-в.п.) televizyon kanalını
kapattılar.
Покупать Neyi Defolu malları ucuza
(со скидкой) (что-в.п.) kapattık.
478 KAPILMAK
Увлекаться, Neye Delikanlı kara
влюбляться (чему) sevdaya kapılmıştı.
Поддаваться Neye Ben onun sözlerine
(чему) kapıldım.
Быть Neye Küçük çocuk sonunda
подхваченным (чему) azgın dalgalara
волнами kapıldı.
479 KAPIŞMAK
Набрасываться на Neyi İndirimden sonra
что-либо (что-в.п.) müşteriler hemen
gömlekleri kapışmaya
başladılar.
Схватиться, Kiminle Dün yine Şahin’le
сцепиться, (с кем) kapıştık.
драться
480 KAPLAMAK
Обернуть Neyi Kitaplarımı kaplamam
(что-в.п.) lâzım.
Затягивать Ne (что) Gökyüzünü yine
bulutlar kapladı.
Постелить Neyle Bütün odaları halıyla
(ковер, паркет) (с чем) kapladık.
Покрывать Ne (что) Bütün yolları kar
kaplamıştı.
Наступать Ne (что) Birden ortalığı bir
(о тишине) sessizlik kapladı.

111
481 KAPMAK
Хватать, Neyi Adam birden elimdeki
выхватывать (что-в.п.) paketi kaptı.
Садиться на Neyi Biz en güzel yeri
самое лучшее (что-в.п.) kaptık.
место
Заполучить Kimi Bizim hemen bu
(кого-в.п.) futbolcuyu kapmamız
lazım.
Схватывать на Neyi Çocuk çok akıllı,
лету, быстро (что-в.п.) anlatılanları hemen
усваивать kapıyor.
Простудиться Ne (что) Geçen gün biraz
soğuk kaptım.
482 KAPSAMAK
Охватывать, Neyi İmtihan bütün
заключать, (что-в.п.) konuları kapsıyor.
содержать в себе Kimi Bu kanun sadece lise
(кого-в.п.) öğrencilerini kapsıyor.
483 KAPTIRMAK
Понуд. от Neyi Eşim de geçen hafta
хватать, (что-в.п.) çantasını kaptırmış.
выхватывать
Дать увлечь себя, Neye Kendini televizyona
втянуться во что- (чему) kaptırmış, hiç ders
либо çalışmıyor.
484 KARALAMAK
Зачеркнуть, Neyi Kitabın her yerini
начеркать (что-в.п.) karalamış.
Neyi Kompozisyondaki
(что-в.п.) yanlışları karalamıştı
485 KARAR VERMEK
Решать Neye Bu kitabı bitirmeye
(что-то делать) (чему) karar verdim.

112
486 KARARLAŞTIRMAK
Решать, Nsz. Biz böyle
принимать kararlaştırmamıştık.
решение, Kiminle Biz sizinle böyle
договариваться (с кем) kararlaştırmamıştık.
Neyi Bu hafta pikniğe
(что-в.п.) gitmeyi
kararlaştırmıştık.
487 KARARMAK
Темнеть, Nsz. Buralarda hava çok
смеркаться geç kararıyordu.
Меркнуть, Nsz. O beni terk edince
гаснуть bütün dünyam karardı.
Сойти с ума от Nsz. Adamın gözü
злости kararmış, hiç kimseyi
dinlemiyor.
Потемнеть в Nsz. Ayağa kalkmak
глазах isterken birden
gözlerimin önü
karardı ve düştüm.
488 KÂR ETMEK
Получать Nsz. Bu yıl çok iyi kâr
прибыль ettik.
Neyden Son gelen
(от чего) gömleklerden hiç kâr
edemedik.
Быть полезным Kime Benim söylediklerim
(кому) ona hiç kâr etmiyor.
489 KARIŞMAK
Смешаться Nereye Hırsız birden
(куда) kalabalığın arasına
karıştı.

113
Neye Burada sıcak su ile
(чему) soğuk su birbirine
karışıyor.
Поменяться Nsz. Çantalarımız karıştı
galiba.
Вмешиваться Neye Sen bu işe karışma.
(чему)
490 KARIŞTIRMAK
Мешать Neyi Çorbayı kaynayıncaya
(что-в.п.) kadar karıştırmalısın.
Neyi Önce şeker at sonra
(что-в.п.) çayını karıştır.
Рыться Neyi Birileri benim odamı
(что-в.п.) karıştırmış.
Neyi Bunu eski defterlerimi
(что-в.п.) karıştırırken buldum.
Переключать Neyi Sabahtan beri
(что-в.п.) kanalları
karıştırıyorsun.
Путать Kiminle Afedersiniz, ben sizi
(с кем) başka birisiyle
karıştırdım.
Вмешаться Kimi Lütfen beni bu olaya
(кого-в.п.) karıştırmayın.
491 KARŞILAMAK
Встречать Kimi Misafirleri kapıda
(кого-в.п.) karşılamalıyız.
Хватать, быть Neyi Bu para bizim
достаточным (что-в.п.) ihtiyaçlarımızı
karşılamaz.
492 KARŞILAŞMAK
Встречаться Kiminle Dün Okan’la
(с кем) karşılaştık.

114
Столкнуться Neyle İkinci defa böyle bir
(с ситуацией) (с чем) olayla karşılaşıyorum.
493 KARŞILAŞTIRMAK
Сравнить Neyi Matematikle tarihi
(что-в.п.) karşılaştırmak doğru
olmaz.
Kimi Sinan’la Yeşim’i
(кого-в.п.) karşılaştırma.
Neyi İki kitabı
(что-в.п.) karşılaştırdım.
494 KASTETMEK
Иметь в виду, Neyi Ben bunu
подразумевать (что-в.п.) kastetmemiştim.
Kimi Ben Ercan’ı
(кого-в.п.) kastetmiştim.
495 KAŞIMAK
Чесать Neyi Çocuk durmadan
(что-в.п.) başını kaşıyordu.
496 KAŞINMAK
Чесаться Nsz. Devamlı elimin içi
kaşınıyor.
497 KATILMAK
Участвовать Neye Ben bu yarışmaya
(чему) katılmıyorum.
Соглашаться, Neye Ben sizin bu fikrinize
быть согласным (чему) katılmıyorum.
Kime Ben Burcu’ya
(кому) katılıyorum.
Разбавить Neye Galiba bu benzine su
(чему) katılmış.
Присоединиться Nerede Öbür grup bize
(где) İstanbul’da katılacak.

115
498 KATLAMAK
Складывать Neyi Şu çamaşırları katlar
(что-в.п.) mısın?
Засучить Neyi Pantolonumun
(что-в.п.) paçalarını katlar
mısın?
499 KATMAK
Разбавить Ne (что) Galiba benzine su
katıyorlar.
Добавить Ne (что) Yemeğe tuz kattın mı?
500 KAVGA ETMEK
Драться Kiminle Dün Cengiz’le kavga
(с кем) ettik.
501 KAVRAMAK
Схватывать на Neyi Çocuk, anlatılanları
лету, быстро (что-в.п.) hemen kavrıyor.
усваивать
502 KAVURMAK
Жарить Neyi Senin getirdiğin etleri
(что-в.п.) kavurduk.
Жечь, иссушать Kimi Çölün sıcaklığı insanı
(кого-в.п.) kavuruyordu.
503 KAVUŞMAK
Встречаться, Kime Nihayet anneme
соединяться (кому) kavuştum.
Достигать Neye Delikanlı en sonunda
(чему) isteğine kavuşmuştu.
504 KAYBETMEK
Потерять Neyi Dün kalemimi
(что-в.п.) kaybettim.
Kimi Çocuk pazarda
(кого-в.п.) annesini kaybetmişti.

116
505 KAYBOLMAK
Потеряться Nsz. Dün kalemim, bugün
defterim kayboldu.
Nsz. Komşumuzun küçük
oğlu kaybolmuş.
506 KAYDETMEK
Записать Neyi Sen şu hesapları da
(что-в.п.) deftere kaydet.
Kimi Salih’i bizim okula
(кого-в.п.) kaydetmediler.
Ne (что) Bu teyp ses
kaydediyor.
Neye Bu kasete
(чему) kaydedebiliriz.
507 KAYDIRMAK
Переносить Kimi Çocukları yokuştan
(кого-в.п.) aşağı kaydırıyordu.
Сдвигать Neyi Sayfayı kaydırmışsın.
(что-в.п.)
508 KAYDOLMAK
Записаться Nereye Ben de iki hafta önce
(куда) bu kursa kaydoldum.
509 KAYIRMAK
Заботиться о ком- Kimi Annem her zaman
либо (кого-в.п.) kardeşimi kayırıyor.
Защищать Kimi Mert, devamlı
(кого-в.п.) fakirleri kayırırdı.
510 KAYMAK
Скользить, Nerede Çocuklar buzlu yolda
кататься (где) kayıyorlardı.
Nereden Yokuştan aşağı
(откуда) kayıyorduk.
Выскользнуть Nereden Birden bardak
(откуда) elimden kayıverdi.

117
Поскользнуться Nsz. Ayağım kaydı,
düştüm.
511 KAYNAMAK
Кипеть Nsz. Su kaynamış, fırını
kapatabilirsin.
512 KAYNATMAK
Кипятить, Ne (что) Önce su
вскипятить kaynatmalıyız.
Сварить Neyi Şu demirleri birbirine
(металл) (что-в.п.) kaynat.
513 KAZANDIRMAK
Давать Nsz.-Kime Bu iş bana çok
возможность ( - кому) kazandırdı.
выиграть, Ne-Kime Bu bize çok zaman
получить (что- kazandıracak.
прибыль кому)
514 KAZANMAK
Сдать (экзамен) Neyi Üniversite imtihanını
(что-в.п.) kazandım.
Выиграть Ne (что) Piyangodan bir araba
(победить) kazanmış.
Neyi Bu yarışmayı
(что-в.п.) kazanmalıyım.
Neyi Bu davayı
(что-в.п.) kazanmamız lâzım.
Приобрести Ne (что) Burada çok iyi
( друга) arkadaşlar kazandım.
Заработать Ne (что) Bu işten çok para
kazanacağız.
515 KAZMAK
Вырыть Ne (что) Şuraya bir çukur
(выкопать) kazalım.

118
516 KEFİL OLMAK
Ручаться, Kime Ben Cüneyt’e kefil
поручаться (кому) olmam.
517 KEKELEMEK
Заикаться Nsz. Çocuk biraz
kekeliyordu.
518 KESİNLEŞMEK
Окончательно Nsz. Toplantının saati
определяться, kesinleşti.
устанавливаться
519 KESİŞMEK
Пересекаться Nsz.- İki çizgi belli bir
Nerede noktada kesişiyorlar.
( - где)
Nsz.- Yollarımız burada bir
Nerede daha kesişti.
( - где)
520 KESMEK
Резать Neyi Sen şu karpuzu kes.
(что-в.п.)
Порезать Neyi Traş olurken yüzümü
(что-в.п.) kestim.
Стричь (saç ~) Neyi Bu berber de saçımı
(что-в.п.) güzel kesemedi.
Спилить Neyi Ormandaki bütün
(что-в.п.) ağaçları kesmişler.
Зарезать Ne (что) Ben tavuk bile
kesemem.
Отключить Neyi Yine suları kestiler.
(что-в.п.)
Замедлять Neyi Rüzgâr topun hızını
(что-в.п.) kesiyor.
Перекрыть Neyi Trafik polisleri yolu
(что-в.п.) kesmişlerdi.

119
Уменьшать Neyi Çay harareti keser.
(что-в.п.)
Вырезать Neyi Bu filmdeki bazı
(что-в.п.) sahneleri kesmişler.
Прекратить Neyi Kes şu gürültüyü!
(что-в.п.)
521 KEŞFETMEK
Открыть Neyi Amerika’yı Kristof
(что-в.п.) Kolomb keşfetti.
522 KIMILDAMAK
Шевелиться, Nsz. Sakın kımıldama,
двигаться sırtında böcek var!
Nsz. Kımıldamayın,
çekiyorum.
523 KIMILDATMAK
Шевелить, Neyi Başını kımıldatma!
двигать (что-в.п.)

nest...

çamaşır makinesi ses çıkarması topuz modelleri kapalı huawei hoparlör cızırtı hususi otomobil fiat doblo kurbağalıdere parkı ecele sitem melih gokcek jelibon 9 sınıf 2 dönem 2 yazılı almanca 150 rakı fiyatı 2020 parkour 2d en iyi uçlu kalem markası hangisi doğduğun gün ayın görüntüsü hey ram vasundhara das istanbul anadolu 20 icra dairesi iletişim silifke anamur otobüs grinin 50 tonu türkçe altyazılı bir peri masalı 6. bölüm izle sarayönü imsakiye hamile birinin ruyada bebek emzirdigini gormek eşkiya dünyaya hükümdar olmaz 29 bölüm atv emirgan sahili bordo bereli vs sat akbulut inşaat pendik satılık daire atlas park avm mağazalar bursa erenler hava durumu galleria avm kuaför bandırma edirne arası kaç km prof dr ali akyüz kimdir venom zehirli öfke türkçe dublaj izle 2018 indir a101 cafex kahve beyazlatıcı rize 3 asliye hukuk mahkemesi münazara hakkında bilgi 120 milyon doz diyanet mahrem açıklaması honda cr v modifiye aksesuarları ören örtur evleri iyi akşamlar elle abiye ayakkabı ekmek paparası nasıl yapılır tekirdağ çerkezköy 3 zırhlı tugay dört elle sarılmak anlamı sarayhan çiftehan otel bolu ocakbaşı iletişim kumaş ne ile yapışır başak kar maydonoz destesiyem mp3 indir eklips 3 in 1 fırça seti prof cüneyt özek istanbul kütahya yol güzergahı aski memnu soundtrack selçuk psikoloji taban puanları senfonilerle ilahiler adana mut otobüs gülben ergen hürrem rüyada sakız görmek diyanet pupui petek dinçöz mat ruj tenvin harfleri istanbul kocaeli haritası kolay starbucks kurabiyesi 10 sınıf polinom test pdf arçelik tezgah üstü su arıtma cihazı fiyatları şafi mezhebi cuma namazı nasıl kılınır ruhsal bozukluk için dua pvc iç kapı fiyatları işcep kartsız para çekme vga scart çevirici duyarsızlık sözleri samsung whatsapp konuşarak yazma palio şanzıman arızası